Restorasyonu tamamlanan Tatavla Müjde Kilisesi'nin yeniden açılışının üzerinden iki yıl geçti. 132 yıllık bu tarihi Rum Ortodoks kilisesi, İstanbul'un merkezindeki Dolapdere'de yer alıyor.
Geniş bir Rum cemaatinin yaşadığı bu bölgede bugün yalnızca altı aile kalmış durumda. Bu aileler cemaatin “direkleri” olarak görülüyor. Kilisenin papazı Peder Filotheos Kelepuris ile birlikte, büyük değişim geçiren bu mahallede Rum varlığını yaşatmaya çalışıyorlar.
Kilise, 27 Ekim 2024'te Ekümenik Patrik Bartholomeos tarafından yeniden kutsandı. Restorasyon, tarihi cemaate yeniden can verdi.
Ancak bölgede kalan az sayıdaki Rum için en büyük zorluk artık kilisenin korunması değil, cemaatin ayakta kalması.
Cemaatin bir sonraki hedefi, kilisenin karşısındaki eski Rum okulunu yenileyip cemaat için kültürel ve eğitim merkezine dönüştürmek.
Tatavla Müjde Kilisesi, İstanbul'da kalan az sayıdaki Rum'un yanı sıra, 132 yıldır burada duran bu Rum Ortodoks kilisesinin tarihini yakından tanımak isteyen ziyaretçiler için de buluşma noktası olmayı sürdürüyor.
Tatavla Tepeleri'nin eteğinde, Aya Dimitrios Tepesi ile Taksim Meydanı tepesi arasında yer alan kilise ve çevresindeki küçük cemaat, tanınmaz hale gelmiş ama hafızasını ve kimliğini tümüyle kaybetmemiş bir mahallede birlikte var olmak için gururlu bir mücadele veriyor.
Evanjelistria Cemaati'nin başkanı Alexandros Meidan, bölgede hâlâ yaşayan ve beş kuşaktır aynı adreste oturan ailelerden birine mensup.
“Evanjelistria bölgesinde yaklaşık beş ya da altı aile kaldı. Örneğin benim ailem beş kuşaktır aynı adreste yaşıyor. Bölgenin en eski ailelerinden biriyiz. Bizden başka beş altı aile daha var” dedi. Açıklamalarını AMNA haber ajansına yaptı.
2024 yılındaki Yılbaşı kutlamalarında, armatör Athanasios Martinos ve ailesinin sponsorluğunda düzenlenen törende Ekümenik Patrik Bartholomeos, bu çabanın anlamını tek bir cümleyle özetlemişti: “İnsanlık tarihinde sevgi ve fedakârlık olmadan hiçbir büyük ve asil iş başarılmamıştır.”
Patrik, İstanbul'daki Rumların sayısı azaldıkça, atalarından ve yüzyıllardır süregelen mirasları korumak için daha fazla sevgi ve daha fazla fedakârlık gerektiğinin altını çizmişti.
Veria kökenli olan Peder Filotheos Kelepuris, 2014 yılında ailesiyle birlikte kiliseye taşındı ve o tarihten bu yana 12 yıldır Müjde Kilisesi'nde görev yapıyor.
Papaz için ziyaretçilerin varlığı, cemaat açısından hayati bir güç kaynağı.
Papaz, AMNA haber ajansına konuşarak şunları söyledi: “Bu bir sevinç anı, bir teşvik ve teselli anı. Burada, bu şehirde hepimizin hayatını sürdürebilmesi için teşvik ve teselli. Her birimiz kendi çabasıyla, yirmi milyondan fazla insanın yaşadığı bu devasa şehirde izimizi, Rum cemaatinin izini bırakmaya devam edebilmeliyiz.”
Kilisenin temeli 1876'da, daha küçük bir ahşap kilisenin yerine atıldı. Kilise, 1894 yılının kasım ayında Patrik Neofitos VIII tarafından kutsandı. Yapımı, ağırlıklı olarak işçi sınıfından gelen mahalle sakinlerinin kişisel emeğine ve maddi katkılarına dayandı.
Peder Filotheos, “Gördüğünüz kilise kelimenin tam anlamıyla yerel halkın alın teri ve kanıyla yapıldı. İnsanlar gün boyu çalıştıktan sonra öğleden sonra gelir, ellerinden geleni verirdi. Kimi yapı malzemesiyle, kimi tuğlayla, kimi başka bir işle yardım etti. Kilise, sakinlerin kişisel emeğiyle inşa edildi” dedi.
Kilisenin planlarını bile Tatavla kökenli mimar Petrakis Meimaridis ücretsiz olarak hazırladı.
Müjde Kilisesi, merkezdeki bir kubbe ve dört küçük kubbeden oluşan beş kubbesi ile iki heybetli çan kulesiyle öne çıkıyor. Kilise, Osmanlı Tanzimat reformları döneminde kubbeli olarak inşasına izin verilen son kiliselerden biriydi; sonraki kiliselerin tümü düz çatılıydı.
Kilisede, çok sayıda ibadet edeni ağırlayabilmek için inşa edilmiş iki kadın galerisi bulunuyor. Uzun süredir cemaate bağlı olanların anlatımına göre, Müjde'nin arifesinde ibadet edenler Meryem Ana'nın ikonasına saygı göstermek için 2,5 saate kadar sıra bekliyordu.
Bugün ayinlerde, İstanbul'da yaşayan az sayıdaki Rum'a sık sık Yunanistan'dan gelen ziyaretçiler, Romenler ve diğer Ortodoks Hıristiyanlar, hatta Etiyopyalı Hıristiyanlar da katılıyor.
Kilisenin restorasyonunun ardından cemaat, dikkatini kilisenin karşısındaki büyük bina olan eski Rum okuluna çevirdi. Okul, Patrik Atinagoras'ın patrikliği döneminde açılmıştı.
Amaç, binayı çocukların Rumca, yabancı diller, müzik ve diğer yaratıcı etkinliklerle ilgili dersler alabileceği bir kültür ve eğitim merkezine dönüştürmek.
Peder Filotheos, maddi kaynakların hâlâ sınırlı olduğunu kabul ederek şunları söyledi: “Binayı yenileyecek bir sponsor, bir hayırsever bulmayı umuyoruz. Restore edildikten sonra bina, Yunan diasporasındaki çocuklar için bir kültür merkezi ya da çok amaçlı bir mekân olarak hizmet verebilir.”
“Cemaatimizin büyük maddi kaynakları yok. Bu, çabalarımızı zorlaştırıyor. Sınırlı imkânlarla çok şey başarmaya çalışıyoruz.”
Restorasyonun üzerinden iki yıl geçti ve Müjde Kilisesi, İstanbul'un merkezinde faaliyetinin sürmesini güvence altına aldı. Ancak en büyük zorluk, cemaatin varlığını sürdürmesi olmaya devam ediyor.
Cemaat üyeleri ise “Aramızda yalnızca birkaç kişi kalmış olsa da güçlü durmaya çalışıyoruz” diyor.
Müjde Kilisesi'nin çanı her pazar günü çalmaya devam ediyor. Kalan altı aile ise yalnızca çanın sesini değil, tarihe karışmayı reddeden bir cemaatin varlığını da canlı tutmak için çabalıyor.
