WASHINGTON (AP) — ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan'ın sivil nükleer programını güçlendirmeyi hedefleyen anlaşmayı incelemek üzere Kongreye sundu. Ancak bir Trump yönetimi yetkilisine göre Başkan, Suudi Arabistan İsrail ile ilişkileri normalleştirmediği sürece anlaşmanın ilerlemeyeceği konusundaki ısrarını sürdürüyor.
Atom Enerjisi Yasası gereği gizli belge Pazartesi günü Kongre'ye teslim edildi. Konuya vakıf olan bir yönetim yetkilisi, bir kongre yardımcısı ve iki kaynak, gizli bir konuyla ilgili kamuya açıklama yapma yetkileri olmadığı için anonimliğin korunması şartıyla bu bilgiyi paylaştı.
Anlaşma, geçen ay Washington'da ABD Enerji Bakanı Chris Wright ve Suudi mevkidaşı tarafından imzalandı. Ancak ertesi gün Trump, Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmaları kapsamında İsrail ile ilişkileri normalleştirmesini şart koştuğunu duyurdu. Bu durum, anlaşmanın hayata geçip geçmeyeceğine dair şüpheleri de beraberinde getirdi.
Yönetim yetkilisi ve konuya vakıf diğer kaynaklar, Trump'ın Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılması yönündeki çağrısının, Kongre incelemesi için sunulan gizli belgede ayrıntılı olarak yer alıp almadığı konusunda yorum yapmaktan kaçındı.
Yasalar gereği Kongre'nin anlaşmayı incelemek için çalışma döneminde 90 günü bulunuyor. İnceleme süresi boyunca Kongre, anlaşmayı reddeden bir ortak karar tasarısı kabul etmediği takdirde, anlaşma her iki meclis kanadında da oylamaya sunulmadan doğrudan yürürlüğe girebiliyor.
Bu tür anlaşmaların tamamının bu denli yüksek bir gizlilik seviyesinde tutulması alışıldık bir durum değil. Daha önce diğer ülkelerle imzalanan ve "123 anlaşmaları" olarak bilinen sivil nükleer paktlar kamuya açıklanmıştı; ancak bazıları yayınlanmayan gizli ekler içeriyordu.
Washington'daki Suudi Arabistan Büyükelçiliği ise konuyla ilgili henüz bir açıklama yapmadı.
Trump'ın Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılması konusundaki ısrarı, nihai onay sürecini zora sokabilir. 2020 yılında onaylanan bu anlaşmalar, İsrail ile diplomatik ilişki kuran Arap ve Müslüman çoğunluklu ülke sayısını artırmıştı.
Suudi yetkililer, sivil nükleer anlaşmanın tamamlanmasını Riyad'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılmasına bağlayan Trump'ın bu sürpriz açıklaması karşısında şoke olmuştu.
Trump, bazı milletvekillerinin de sert eleştirilerine hedef oldu. Bu milletvekilleri, anlaşmanın Suudi Arabistan'ın kendi uranyumunu zenginleştirme yönündeki uzun vadeli hedefini gerçekleştirmesine yardımcı olabileceğinden ve bu durumun yeni nükleer silah yayılma yarışına yol açabileceğinden endişe ediyor.
Öte yandan Suudi Arabistan, İsrail ile ilişkileri normalleştirmenin ön koşulu olarak Filistin devletinin kurulmasına giden net bir yol çizilmesini şart koşuyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise Filistin devleti fikrini, ülkesinin güvenliği için kabul edilemez bularak reddediyor.
Onaylanması halinde anlaşmanın 30 yıl geçerli olması öngörülüyor. Ayrıca ortak bir ABD-Suudi Arabistan çalışmasının ardından, programın geliştirilmesinde ABD'li firmaların da yer alması planlanıyor.
Anlaşmanın Kongre incelemesi için resmi olarak sunulduğu haberini ise ilk olarak Salı günü The Wall Street Journal duyurmuştu.
