Rusya ile yürüttüğü yıpratıcı savaşın dördüncü yılının altıncı ayında Ukrayna, şehirlerini ve kritik altyapılarını Rus balistik füzelerinden korumak için hayati önem taşıyan Amerikan yapımı MIM-104 Patriot hava savunma sistemlerinde ciddi bir açık yaşıyor. İran'daki savaş nedeniyle kullanılıp yıllarca yenilenmesi zaman alacak büyük miktarlarda Patriot önleme füzesi tüketilirken, Kiev ABD ile ortak bir proje kapsamında eski Sovyet yapımı S-300 stratejik füzelerini yeni önleyiciler inşa ederek yükseltme çalışmaları yürütüyor. NATO üyesi Yunanistan, 1990'ların sonunda aldığı nispeten modern S-300 varyantı PMU-1 sistemlerine ve önleme füzesi stoklarına sahip olsa da, Atina'nın bu sistemleri veya füzeleri çeşitli nedenlerle Ukrayna'ya devretmesi pek olası görünmüyor.
CNN Pazartesi günü, Ukrayna'nın Patriot füze stoklarının endişe verici derecede düşük seviyelere ulaşmasıyla birlikte, son on haftadır ateşlenmeden bir mısır tarlasında boşta bekleyen bir Patriot sistemini haberleştirdi. Rusya ile neredeyse beş yıldır süren savaş, Ukrayna'yı İran yapımı Şahedler gibi dronelara karşı maliyet etkin savunma sistemleri ve stratejileri geliştirme konusunda dünya lideri haline getirdi; Rusya bu dronları 2022'den bu yana büyük sayılarda kullanıyor. Ancak Kiev'in balistik füzelere karşı savunma geliştirme kapasitesi çok daha sınırlı ve Moskova bu zayıflığı değerlendirmekten büyük memnuniyet duyuyor. CNN'nin haberine göre, Temmuz ayı Mayıs 2022'den bu yana Ukraynalı siviller için en ölümcül ay oldu.
Ukrayna'nın bu kritik kapasite açığını kapatmak için üzerinde çalıştığı çözümlerden biri, Sovyetler Birliği'nden miras kalan eski S-300 sistemlerinin envanterini modernize etmek ve bunlar için yeni füzeler üretmek.
Emekli ABD Ordusu Albayı Robert Hamilton, 5 Ağustos'ta PBS'ye verdiği bir röportajda, "Eski S-300 füzelerini veya S-300'ün daha yeni bir varyantını temelden elden geçirmek veya yükseltmek ve ona daha iyi yetenekler kazandırmak için devam eden ortak bir ABD-Ukrayna çabası var" dedi. "Bu sistemler yıl sonuna doğru hizmete girmeli. Ancak yine de yılda üretilebilecek 100 veya birkaç yüz füzeden bahsediyoruz."
Ukrayna, Nisan 2023'ten itibaren ABD, Almanya ve Hollanda tarafından sağlanan ilk Patriot sistemlerine kavuşmadan önce, Rusya'nın daha büyük ve daha modern hava kuvvetlerine karşı koymak için büyük ölçüde stratejik S-300'lerine güveniyordu. Ancak bu önleyicilerin stoğu da sınırlıydı.
Ukrayna'nın o dönemki Savunma Bakanı Oleksii Reznikov 2022'nin sonlarında yaptığı bir açıklamada, "S-300'ler çok iyi çalışıyor" demişti. "Mesele şu ki, bunlar Ukrayna'da üretilmedi, yani elimizde S-300 füzesi yok, bu yüzden mevcut stokları kullanıyoruz."
Reznikov, Kiev'in rezervini takviye etmek ve Rusya'nın hava kuvvetlerini uzak tutmak için diğer S-300 işletmecilerinin cephaneliklerinden ekstra önleme füzesi temin etmek üzere müzakereler yürüttüğünü de sözlerine eklemişti. Yılın daha erken bir döneminde Slovakya, Ukrayna'ya tek S-300PMU sistemini ve maksimum menzili yaklaşık 93 mil olan tahmini 45 adet 5V55U önleme füzesini vermişti. Ukrayna savaşa, sırasıyla 1970'lerin sonları ve 1980'lerin ortalarında tanıtılan eski Sovyet yapımı S-300PT ve S-300PS varyantlarıyla girmişti.
Nisan 2023'ün başlarında The New York Times'ta yer alan bir haber, Ukrayna'nın o dönemde Rus savaş uçaklarına ve bombardıman uçaklarına karşı hava savunmasının yüzde 89'unu oluşturan S-300 ve Buk sistemlerinin tükenmesine sadece bir ay kaldığını belirtmişti. Kiev için şanslı olan, o sıralarda daha gelişmiş Patriot sistemlerinin gelmeye başlaması ve bunları hızla etkili bir şekilde kullanmaya başlamasıydı. Üç yıldan fazla bir süre sonra, bu Patriotlar da tükenme tehlikesiyle karşı karşıya ve Kiev'in yeterli yedek parça bulup bulamayacağı veya yerel olarak önleyicileri lisans altında üretip üretemeyeceği belli değil.
Ukrayna, müttefik ülkelerden yedek S-300 önleyicilerini veya hatta tam bataryaları memnuniyetle karşılayacaktır. 2025'in sonlarında Norveç, cömert bir şekilde Ukrayna için S-300 önleyicilerini finanse etmeyi kabul etti. Ekstra önleyicilerin zamanında teslim edilmesi, Kiev'e, geliştirmekte olduğu yükseltilmiş önleyiciler montaj hattından çıkmaya, fırlatıcıları yeniden doldurmaya ve savaşa yeniden katılmaya başlayana kadar zaman kazandırabilir.
1990'ların sonlarında yaşanan ilginç bir gelişmede Yunanistan, aslında Kıbrıs tarafından sipariş edilen ancak Türkiye ile krize yol açtığı için hiç teslim edilmeyen iki S-300PMU-1 sistemi ve 175 adet 5V55U füzesi satın almıştı. Atina daha sonra bu Rus sistemlerini 2013 yılında Girit'te test atışı yapmış ve İsrail Hava Kuvvetleri'nin bunlara karşı tatbikat yapmasına izin vermişti. İsrail, yakın tarihli savaşlarda insansız hava aracı kaybetmeden İran'ın S-300PMU-2 sistemlerini imha etmişti.
Yunanistan'ın muhtemelen hala operasyonel durumda kayda değer miktarda 5V55U füzesi bulunuyor. Ukrayna bunları temin etme fırsatını kesinlikle memnuniyetle karşılayacaktır ve Norveç de büyük ihtimalle faturayı ödemeye razı olacaktır. Atina, 2022'deki işgalden bu yana askeri yardım sağlasa da, en azından Patriot'ların zamanında yedekleri sağlanmadan S-300'leri devretme konusunda isteksiz davrandı ki bu da günümüzde çok daha düşük bir ihtimal. Üstelik Moskova, Atina'yı bu füze sistemlerini herhangi bir üçüncü tarafa devretmek için kendi yetkisine ihtiyacı olduğu konusunda uyararak buna karşı çıktı. Rusya'nın bariz nedenlerle Ukrayna'nın bu tür stratejik sistemleri edinmesine izin verme niyeti yok.
Temmuz ayında Yunanistan, ülkeyi dronlardan balistik füzelere kadar çeşitli tehditlere karşı korumayı amaçlayan Aşil'in Kalkanı çok katmanlı hava savunma projesi için ağırlıklı olarak İsrail yapımı sistemlere 4 milyar dolara varan bir bütçe onayladı. Kıbrıs tüm o yıllar boyunca S-300'lerine kavuşamamış olsa da, 2025 yılında İsrail'den anti-balistik yeteneklere sahip Barak MX sistemlerini temin etti.
Center International de Formation Européenne'de kıdemli bir araştırmacı olan George Tzogopoulos, aslında Kıbrıs tarafından sipariş edilen ve Yunanistan tarafından sahip olunan bu sistemlerin yakın zamanda Ukrayna'ya gitmesinin muhtemel olmamasının birkaç nedenini sıraladı.
Siyasi olarak, Yunanistan-Ukrayna ilişkilerinin Yunan sularında yakın zamanda yaşanan bir olayın ardından "oldukça gergin" olduğunu belirtti. Mayıs ayında, Yunan yetkililerin Lefkada adası yakınlarında, muhtemelen Kiev tarafından Rus petrolü ihraç eden tankerleri hedef almak için gönderilmiş bir Ukrayna deniz dronu keşfettiğini hatırlattı.
Tzogopoulos, verdiği demeçte, "Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, olayın hemen ardından Yunanistan'dan kamuoyu önünde özür dilemek zorunda kaldı" dedi. "Bu deniz olayının ardından Yunan hükümeti, samimi Türk-Ukrayna ilişkilerinin, deniz dronlarının ortak üretimi konusundaki Yunan-Ukrayna işbirliğinin beklentilerini ne ölçüde etkilediği konusunda endişe duyuyor."
"Kiev'in belirlediği koşullar Atina'da heyecan uyandırmıyor."
Yunanistan'ın Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline karşı duruşu değişmemiş olsa da, Atina koşulsuz destek sağlamanın Kiev'in dış politika ve askeri stratejide "Yunan ulusal çıkarlarını önceliklendirmesine" yol açmadığı sonucuna vardı.
Tzogopoulos, "Bu arka planda Yunanistan, S-300PMU-1'lerini Ukrayna'ya gönderip Rusya'nın öfkesini çekme konusunda şüpheci görünüyor" dedi. "AB şu anda Rusya ile yeniden etkileşim kurmanın yollarını ararken, Atina'nın Moskova ile ilişkilerinde başka bir dip nokta yaşamasına hiçbir nedeni yok."
Yunan analist, Yunan S-300'lerini ABD veya Norveç üzerinden Ukrayna'ya göndermenin teknik yollarının mevcut olduğunu belirtse de, siyasi sonucun Yunanistan için "farklı olmayacağını" kaydetti.
Tzogopoulos, "Daha da önemlisi, Aşil'in Kalkanı'nın Yunan savunma sektörüne getireceği modernizasyon, Rus sistemini otomatik olarak işe yaramaz hale getirmiyor" dedi. "Zaman gerekiyor ve Yunanistan onları kısa veya orta vadede hizmet dışı bırakmaya hazır değil. Yunanistan'ın önceliği, Türkiye'nin caydırıcılığına dayanan ulusal güvenliğini korumak olmaya devam ediyor."
"S-300 PMU-1'lerini daha önce Ukrayna'ya göndermemesinin ana nedeni bu."
Tzogopoulos, Yunanistan'ın gelecekte S-300'lerin yerini başka sistemlerle değiştirebileceği sonucuna vardı.
