Yunan Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis, Türkiye ve Libya'nın Girit'in güneyinde ABD'li enerji şirketi Chevron'un planlanan sismik araştırmalarını engelleme ihtimalini dışlamadığını söyledi. Uluslararası ilişkilerdeki belirsizliğe dikkat çeken Gerapetritis, Yunanistan'ın her olası senaryoya hazırlıklı olması gerektiğini vurguladı.
Gerapetritis, cumartesi günü yayımlanan bir röportajda Yunan Ta Nea gazetesine konuştu. Görüşmede planlanan arama çalışmalarını, Türkiye ve Libya ile gerilimi ve Yunanistan'ı Kıbrıs'a bağlayan elektrik hattı Büyük Deniz Ara Bağlantısı'nın (GSI) çalışmalarının yeniden başlamasını ele aldı.
Türkiye ya da Libya'nın 2019 tarihli Türkiye-Libya deniz anlaşmasını Chevron'un aramalarına müdahale etmek için kullanıp kullanamayacağı sorulduğunda Gerapetritis, “Olası görünmese de hiçbir şeyi dışlamıyorum” dedi. Uluslararası ilişkilerin akışkanlığının güvenilir tahminleri imkânsız kıldığını, bu nedenle her olası senaryoya hazır olmamız gerektiğini ekledi.
Gerapetritis, Yunanistan ve Libya'nın Chevron'a arama izni verdiği alanların uluslararası hukuka uygun olarak orta hat ilkesine saygı gösterdiğini belirtti. Büyük bir ABD enerji şirketi olan Chevron'un, Yunan ve Libya hükümetleriyle anlaşma imzalamadan önce ilgili iddiaları kapsamlı bir hukuki incelemeden geçirmiş olacağını da söyledi.
Gerapetritis, Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantısının sürmesini bekliyor
Dışişleri Bakanı, Büyük Deniz Ara Bağlantısı çalışmalarının kesintisiz devam edeceğine güvendiğini ifade etti.
Proje, Avrupa Birliği tarafından Ortak İlgi Projesi olarak sınıflandırılıyor ve stratejik öneme sahip kabul ediliyor. Projenin Kıbrıs'ın enerjide yalnızlığına son vereceğini, aynı zamanda AB'nin enerji güvenliğini ve dayanıklılığını güçlendireceğini belirtmek gerekir.
Gerapetritis, uygulamanın uluslararası hukuk ve Avrupa müktesebatı çerçevesinde ilerleyeceğini söyledi. Yunanistan'ın kıta sahanlığındaki çalışmalar için gerekli izni ve bir NAVTEX bildirisi yayımladığını da ekledi. NAVTEX, belirli bir bölgedeki faaliyetler hakkında gemileri bilgilendiren deniz bildirisi anlamına geliyor.
Gerapetritis ayrıca, GSI nedeniyle Türkiye'ye iletilen Fransız diplomatik notunun Ankara'ya deniz hakları iddialarını destekleyecek kanıt sağlayabileceği yönündeki eleştirileri reddetti. “Hiçbir yazışma egemen haklara dair kanıt oluşturmaz” dedi ve bu tür iddiaları “gülünç” olarak niteledi. Diplomatik yazışmanın herhangi bir hukuki emsal yaratmadığını belirtti, bu iddiaları dile getirenleri de karmaşık teknik meseleleri aşırı basitleştirmekle suçladı.
Gerapetritis, elektrik bağlantısının diğer enerji bağlantı projeleriyle birlikte Yunanistan'ın coğrafi konumunu jeopolitik ve ekonomik bir güç kaynağına dönüştüreceğini söyledi.
Yunanistan, Türkiye-Libya deniz anlaşmasını reddediyor
Gerapetritis, Türkiye ile Libya arasındaki 2019 tarihli deniz mutabakatının deniz hukukuna aykırı olduğu için geçersiz ve hukuken hiçbir etkisi olmadığı yönündeki Yunan tutumunu yineledi. Anlaşmanın Libya Temsilciler Meclisi tarafından onaylanmasının bu hukuki durumu değiştirmediğini söyledi.
Bakana göre AB'nin 27 üye devleti ile Kıbrıs, ABD, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Mısır, Yunanistan'ın tutumunu paylaşıyor. Mısır'ın anlaşmaya itiraz ederek Birleşmiş Milletler'e gönderdiği mektuba da dikkat çekti.
Gerapetritis, Atina ile Trablus'un önümüzdeki dönemde belirlenmiş münhasır ekonomik bölgelerinin genişletilmesi konusunda teknik görüşmelere başlamasının beklendiğini söyledi.
Gerapetritis, Yunanistan ve Libya'yı iyi ilişkileri sürdürmekte karşılıklı çıkarı olan gerçek komşu ülkeler olarak niteledi. Ancak Yunanistan'a hukuka aykırı sonuçlar dayatmayı amaçlayan tek taraflı adımların karşılıksız kalmayacağını uyardı. Atina'nın ortaklarını ve müttefiklerini bilgilendirdiğini, durumu değerlendirmeye devam ettiğini ekledi.
Türkiye'de “Mavi Vatan” doktrinini resmileştirebilecek olası bir kanun tasarısı sorulduğunda Gerapetritis, bu kavramı deniz hukukunda hiçbir dayanağı olmayan, temelsiz bir maksimalist teori olarak tanımladı. Yunanistan'ın bu yasama girişimini izlediğini ve ortaklarını ile müttefiklerini zaten bilgilendirdiğini söyledi. Resmi metin açıklandığında tasarıyı değerlendireceğini de ekledi.
“Ulusal çıkarlarımıza zarar veren tek taraflı eylemler kabul edilemez” diyen Gerapetritis, Yunanistan'ın uluslararası hukuka dayanan diyalog aradığını, ancak gerektiğinde uluslararası diplomasi yoluyla karşılık vermeye de hazır olduğunu vurguladı.
Yunan-Türk görüşmelerinin bir sonraki turu aralıkta
Gerapetritis, pozitif gündem tartışmaları da dahil olmak üzere Yunanistan ve Türkiye arasındaki yapılandırılmış siyasi diyaloğun bir sonraki turunun 7 ve 8 Aralık'ta Türkiye'de yapılmasının beklendiğini söyledi.
Güven artırıcı önlemlere ilişkin temaslar da sürüyor. İki heyet arasındaki en son toplantı 9 Ekim'de Atina'da yapıldı.
Bakan, iki ülkenin 2023'ten bu yana tanımlı bir gündemle ve somut sonuçlar veren yapılandırılmış, periyodik bir diyalog sürdürdüğünü söyledi. Temel farklılıkların sürdüğünü, ancak işleyen iletişim kanallarının istikrara katkı sağlayıp krizlerin önlenmesine yardımcı olduğunu savundu.
Yunanistan'ın karasularını 12 deniz miline genişletme konusundaki uzun süredir devam eden hakkına gelince Gerapetritis, ülkenin bu hakkı zamanını ve yöntemini kendisi seçerek, deniz hukuku çerçevesinde tek taraflı olarak kullanacağını söyledi.
Dışişleri Bakanlığı'nın ulusal çıkarları korumak için metodik biçimde hazırlandığını belirtti. Bu bağlamda İyon Denizi'ndeki ve Tainaron Burnu'na kadar uzanan önceki karasuyu genişletmelerine işaret etti. Yunanistan'ın uluslararası saygınlığını ve caydırıcılık kabiliyetini güçlendirmeye yönelik çabalara da dikkat çekti.
“Yunanistan büyüdü ve büyümeye devam edecek” dedi.
Atina, Türk adayına BM Genel Sekreterliği'nde karşı çıkıyor
Gerapetritis ayrıca Yunanistan'ın Feridun Sinirlioğlu'nun Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği adaylığını desteklemediğini teyit etti.
Bu görevin bağımsızlık, tarafsızlık ve BM Şartı, Güvenlik Konseyi kararları ile örgütün uluslararası antlaşma çerçevesine bağlılık güvencesi gerektirdiğini söyledi. Bu şartların hem adaya hem de adayın geldiği ülkeye uygulanması gerektiğini belirtti.
Bakan, Türkiye'nin Kıbrıs konusundaki BM kararlarını uygulamamasını ve örgütün en önemli ve en yaygın uygulanan sözleşmelerinden biri olarak nitelediği 1982 tarihli BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni onaylamama kararını gerekçe gösterdi.
Kıbrıs meselesine gelince Gerapetritis, konunun Yunan dış politikasının önemli bir önceliği olmayı sürdürdüğünü söyledi. Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti'nin uzun süren durgunluğun ardından konuyu BM Genel Sekreteri'nin çabalarının merkezine geri getirmeyi başardığını, bunda kişisel temsilcinin atanmasının da rol oynadığını belirtti.
Atina, Antonio Guterres'in görev süresi yılsonunda dolmadan önce ilerleme kaydedilmesini umuyor. Bir sonraki genel sekreterin, ilgili Güvenlik Konseyi kararlarına ve mutabık kalınan çerçeveye dayanan adil ve sürdürülebilir bir çözüm için çabayı sürdürmesini bekliyor.
Yunanistan, Batı Balkanlar'ın AB üyeliğinin hızlanmasını istiyor
Gerapetritis ayrıca pazartesi günü Atina'da yapılacak Batı Balkanlar Dostları grubunun bakanlar toplantısına ilişkin Yunanistan'ın beklentilerini açıkladı.
Yunanistan'ın 2003 Selanik Gündemi'nden bu yana bölgenin Avrupa entegrasyonunu tutarlı biçimde desteklediğini söyledi. Geçen nisan ayında Batı Balkan ülkelerinin dışişleri bakanlarıyla imzalanan Delphi Bildirgesi ile bu taahhüdü yeniden teyit ettiklerini ifade etti. Bildirgenin, bölgenin Avrupa perspektifini net kilometre taşları ve ölçülebilir sonuçları olan somut bir eylem planına dönüştürmeyi hedeflediğini belirtti.
Atina'daki toplantıya altı AB üye devletinin dışişleri bakanları ile altı Batı Balkan ortağının tamamı katılacak. Toplantıda ayrıca Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı ve AB dış politika şefi Kaja Kallas ile genişlemeden sorumlu Avrupa Komiseri Marta Kos da yer alacak.
Bölgede yükselen milliyetçilik ve dış güçlerin etki alanı oluşturma çabalarının sürdüğü bir ortamda Yunanistan, toplantının üyelik sürecini hızlandıracak somut girişimler üretmesini umuyor. Bu girişimlerin gerekli reformlara saygı gösteren ve ilerlemenin her ülkenin kendi koşulları esas alınarak değerlendirilmesi ilkesini gözeten nitelikte olmasını istediğini söyledi.
Gerapetritis, Yunanistan'ın 2027'nin ikinci yarısında Avrupa Birliği Konseyi dönem başkanlığı sırasında bir Batı Balkan ortağını AB'ye kabul etmeyi umduğunu belirtti.
Gerapetritis, dış politikaya yönelik eleştirilere yanıt veriyor
Eski Başbakan Antonis Samaras'ın hükümetin Büyük Deniz Ara Bağlantısı'nı yönetme biçimine yönelik eleştirileri sorulduğunda Gerapetritis, Samaras'ın açıklamalarının arkasındaki niyetler hakkında spekülasyon yapmayacağını söyledi.
Farklı görüşlere saygı duyduğunu ve eleştirilerin ne kadar sert olursa olsun bunları memnuniyetle karşıladığını belirtti. Ancak siyasi tartışmanın politikalara odaklanması, bireyleri düşmanca nitelemelerle hedef almaması gerektiğini savundu. Yüksek kamu görevinde bulunmuş kişilerin de kendi icraatları üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini ekledi.
Bakan, hükümetin bıraktığı mirasın deniz mekânsal planlaması, deniz çevre parkları, İyon Denizi'ndeki ve Girit'in güneyinde Libya ile orta hat sınırına kadar uzanan su altı kaynaklarının geliştirilmesi, daha güçlü savunma kabiliyetleri ve güvenli sınırları içermesini amaçladığını söyledi.
Kıbrıs ve Mısır ile elektrik bağlantı projelerine ve ABD, Mısır, İsrail, Hindistan ile Körfez ülkeleriyle geliştirilen ilişkilere de dikkat çekti.
Yunanistan'ın 2027 AB dönem başkanlığına hazırlık sürüyor
Gerapetritis, Dışişleri Bakanlığı'nın 2027'nin ikinci yarısındaki AB Konseyi dönem başkanlığına hem örgütsel hem de politika öncelikleri açısından 2025'in başından beri hazırlandığını söyledi.
Devlet kurumlarının sürekliliğinin önemini vurgulayan Gerapetritis, ulusal bir hedef olarak tanımladığı dönem başkanlığının başarısının seçim döngülerine bağlı olmaması gerektiğini belirtti.
Dönem başkanlığının, bloğun bütçesi, stratejik özerklik, ortak savunma, rekabet gücü, genişleme, göç ve enerji güvenliğine ilişkin büyük AB kararlarının alınacağı döneme denk geleceğini söyledi.
Gerapetritis, Yunanistan'ın dönem başkanlığında Avrupa entegrasyonunu ve ulusal çıkarları ilerletme fırsatını ne kadar etkin kullanacağını o dönemde görevde olan hükümetin önemli ölçüde belirleyeceğini söyledi. Liderlik tercihinin de bir sonraki genel seçimde seçmenlerin ele alacağı konular arasında yer alacağını ekledi.