Dün gece «Στο Κέντρο» programında (Ert News) yayımlanan dikkat çekici bir röportajda Evangelos Venizelos ile gazeteci Giorgos Kuvaras arasında şu diyalog geçti:
Venizelos: Yani biz, Yunanistan-Türkiye ilişkilerinin çekirdeği olan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge (AOZ) konularında girişim ve maliyeti üstlenmeye hazır olmalıyız. Ama bunu yapamayız. Sorunuza cevabım şu: Hayır, bu yapılamaz. Çünkü ne yazık ki ülkede dış politikaya Zürih-Londra sendromu hâkim.
Kuvaras: Yani ne demek istiyorsunuz?
Venizelos: Zürih-Londra sendromu, Konstantinos Karamanlis'in Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını kurmak için Zürih-Londra Antlaşmalarını imzalama gibi çok büyük bir sorumluluğu üstlendiği ve bu yüzden hainlikle suçlandığı anlamına gelir. Şimdi herkes, bu koşullar geçerli olsaydı ve 1960 durumunda kalabilseydik ne kadar iyi olacağını söylüyor. Karamanlis de bunu sık sık söylerdi: «Başpiskopos Makarios kahraman sayıldı, ben ve Evangelos Averof ise hain.» Bence bu sendrom girişimleri kısıtlıyor.
Bu sendrom hakkındaki görüşler daha önce de Venizelos tarafından dile getirilmişti. Ülkenin siyasi kadrosunun ne yazık ki hâlâ etkisi altında olduğu bu sendromla ilgili konuşan ve bu tür alışılmadık görüşleri dile getirecek ahlaki duruşa, siyasi basirete ve cesarete sahip tek kişi de yine odur (belki burada yalnızca Dora Bakoyanni'ye karşı haksızlık ediyoruz).
Kendi tarafımızdan yapılacak herhangi bir yorum yerine, Zürih-Londra Antlaşmaları hakkında büyük bir gazeteci ve yazarın görüşünü aktarmayı daha uygun buluyoruz.
Sözü edilen Dimitris Psathas, yalnızca «Karamanlis yanlısı» değildi. Psathas'ın, Londra Antlaşması'nın (19 Şubat 1959) imzalanmasından yalnızca iki gün sonra, 21 Şubat 1959 Cumartesi günü «Nea» gazetesinde «Epilogos» başlığıyla yazdıkları, Venizelos'un görüşüyle bağlantılı olarak dikkatle okunmalı:
Bu köşe, kendi tarzıyla Kıbrıs davası için mücadele etti; tıpkı «Nea» ve ülkenin bütün gazeteleri gibi, ısrarla, sert ve taviz vermeden. Bugün mücadele sona erdi ve zafer kutlanıyor. Bu yüzden bu köşenin yazarı da epilogunu yazmak zorunda. Ama bundan önce, mücadelede hayatlarını ortaya koyan kahramanların anısı karşısında gerçek bir duygu ve saygıyla kendini açığa vurma ihtiyacı duyuyor. Sarsılmaz bir inançla ve yılmaz bir cesaretle darağacına çıkan delikanlılara, zorbaya kafa tutan Kıbrıs gençliğine, bütün bu yıllar boyunca korkunç sınavlara ve zulme kahramanca katlanan Kıbrıs halkına, bir de EOKA'nın komutanı, efsanevi Digenis, General Grivas'a. Grivas, rakibini alçaltacak kadar büyük bir kahramanlık ve askeri ustalıkla savaştı; kurnaz ve güçlü bir rakibe karşı. Anne Yunanistan, atalarının geleneklerine sadık kalarak en yüce savaşı özgürlük için büyük bir ustalıkla yürütenlerin hepsine zafer ve onur çelengi borçludur.
Savaş bitti. Dramatik bir baskı ortamında, sabırsız Ethnarkhes (editörün notu: Başpiskopos Makarios) kaygılarını ve itirazlarını geri çekti ve bu konuda karar veren Başbakan Karamanlis'in kararına boyun eğdi. Yanlış mıydı? Doğruydu. Çünkü Yunan hükümetinin tarafından bu mücadele başladığı biçimiyle ve yıllar boyunca sürdürüldüğü biçimiyle, giderek büyüyen felaketlerden başka bir şey doğuramazdı. Kıbrıs'ı sonsuza dek kanatmak, ülkemizi uluslararası ölümcül tuzaklara atmak, İstanbul Rumlarını umutsuz ve trajik bir duruma sokmak ve Yunanistan'ın uluslararası konumunu giderek daha tutarsız hale getirmekten başka.
Neden? Çünkü bu büyük ve zor mücadelede ilk andan itibaren siyasi akıl eksikti. Mücadelenin askeri yürütülmesi kusursuzken ve Kıbrıs halkının moral durumu yüksekken, siyasi yönlendirme düşüncesiz, dikkatsiz ve gerçekçi olmayan bir hal aldı. Bu durum yalnızca bugün değil, en baştan beri böyleydi; mücadelenin başlangıcından itibaren. Bu köşe, tüm bu yıllar boyunca resmi Yunanistan'ın mücadeleyi yürütme biçimine karşı şaşkınlığını bin bir şekilde dile getirdi; kimi zaman neşeyle, kimi zaman ciddiyetle. Yunanistan ise neredeyse trajikomik çıkmazlara sürekli saplandı. Yakın dostlarına ve müttefiklerine karşı, sadece düşmanlarıyla birlikte! Kıbrıs mücadelesinin reddedilen bir destekçisi olan Rusya ile, Yunanistan'ın mücadele etmesi gereken ama aynı zamanda yardımını istediği, yakın dost ve müttefik güçler Amerika ve İngiltere'nin olduğu bir ortamda!
Bu mücadele şaka değildi. Küçük ve zayıf Yunanistan, büyük bir güç olan Britanya Milletler Topluluğu'na karşı yola çıkıyordu. Eleftherios Venizelos yalnızca Türkiye ile uğraşmak zorunda kaldığında ve Girit'tekine benzer koşullarda bulunduğunda, ülkeyi hazır olmadan tehlikelere atmamak için dişleriyle tutuyordu. Sonuçları tartıyor, ihtimalleri ölçüyor ve Yunanistan'ın henüz rakibiyle karşılaşmaya hazır olmadığını görüyordu. Hatta kendi yoldaşlarını, yani Girit milletvekillerini Meclis'e girmekten alıkoyacak noktaya kadar gitti. Neden? Çünkü üstlenmek zorunda olduğu işin ciddiyetini çok iyi anlıyordu.
Bugünkü diplomatlar, yaşayan ve merhum olanlar, hiçbir şeyi hesaba katmadan, hiçbir yere dayanmadan, belki de belirsiz ve güvenilmez vaatlerle, rakibi Büyük Britanya olacak bir mücadeleye başladılar. Peki o günün koşulları neydi? O gün dünyanın kaderini iki büyük güç belirliyordu: Birleşik Devletler ve Sovyet Rusya. Rakip Büyük Britanya olduğuna göre, böyle bir girişime kalkışan her politikacı bunlardan birine dayanmak zorundaydı; yani Amerika'nın ya da Rusya'nın desteğini güvence altına almış olmalıydı. Ama Rusya, Yunanistan NATO'ya üye olduğu için doğal olarak ve hatta çılgınca dışlanıyordu. Oysa yanımızda olması gereken Amerika, bize ve lehte olan Rusya'ya karşıydı!
Bu koşullar altında Kıbrıs mücadelesi resmi tarafça yürütüldü; bu yüzden gördüğümüz korkunç çıkmaza ve kaosa sürüklendi. Biz de sevinelim mi, mutlu bir son mu? Elbette sevinebiliriz. Çünkü resmi Yunanistan'ın tüm sendelemelerine rağmen, Kıbrıs halkının kahramanlığı ve fedakârlıkları o kadar büyüktü ki dünyanın hayranlığını uyandırdı ve Kıbrıs'a önemli bir kazanım sağladı. En azından İngiliz sömürgeci boyunduruğunun sarsılması.
