Çocukların konuşmayı öğrenmeden cep telefonu kullandığı, gözlerini ekrandan her yerden daha çok ayırmadığı bir çağda, özellikle gençler arasında, Yunanistan bu bağımlılığı frenlemeye çalışan birkaç ülkeden biri.
Ancak bu yasağı uygulamak kolay değil. Yasağın zaten yürürlükte olduğu diğer ülkelerde denetim neredeyse imkânsız hâle geliyor. Gençlerin ve küçüklerin sosyal medyayı bırakması için yapılan çabalar da sigara yasakları kadar etkisiz kalıyor.
Yunanistan'ın 15 yaş altına yönelik yasağı 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. Başbakan Kiryakos Miçotakis'in hükümeti baştan sert bir tutum alıyor. Yasa, ebeveyn izinlerini bile kabul etmiyor.
Instagram, TikTok, Facebook, X ve LinkedIn gibi başlıca sosyal ağlar ve platformlar kurallara uymak zorunda. WhatsApp gibi standart mesajlaşma uygulamaları ise kullanılmaya devam edebilecek. Bu uygulamalar uçtan uca şifreli.
Doğrulama: Platformlar, kullanıcının 15 yaşın altında olup olmadığını, ayrıntılı kişisel veri ya da doğum tarihi toplamadan doğrulayan güvenilir yaş doğrulama mekanizmaları kurmak zorunda. Bu mekanizmalarda Yunanistan'ın dijital devlet platformu ve KidsWallet gibi araçlardan yararlanılabilecek.
Yaptırımlar ve cezalar: Kısıtlamaları uygulamayan sosyal medya şirketleri sıkı yasal sorumluluk ve cezalarla karşı karşıya kalacak. Ancak 'X' nefret söylemine ve aşırıcılara alan tanıyor. Neredeyse trilyon dolarlık büyüklükteki şirketlerin kurallara uymasını sağlamak ise zor olacak.
Dijital Yönetişim ve Yapay Zekâ Bakanı Dimitris Papastergiou, “Bugün hiçbir şey yapmamak ve mükemmel bir Avrupa yasasını beklemek çok kolaydı. Ama sorun tam burada. Çocuklar her gün internetin içine gömülüyor ve bence sorumlu bir hükümet, yapmakla yükümlü olduğu şeyi yapmalı” dedi.
Miçotakis'in iktidardaki Yeni Demokrasi partisi, eski Radikal Sol SYRIZA'nın çekindiği eşcinsel evlilik yasasını çıkarmıştı. Şimdi bu düzenlemeyi muhalefet partilerinin itirazlarına rağmen Meclis'ten geçirdi. PASOK ise yaş sınırının 13'e indirilmesini istiyordu.
Düzenleme, Yunanistan'da neredeyse dokunulmaz sayılan veri gizliliği haklarını kısıtlayıp kısıtlamayacağı konusunda sosyal medyada hararetli bir tartışma başlattı. Bu tartışma, 1 Ocak'tan sonra Yunanistan'da kendilerini göremeyecek olan gençlerin çoğunlukla kullandığı platformlarda yürüyor.
Hacklenmenin, oltalama (phishing) saldırılarının ve sosyal medyadaki tuzak dolandırıcılıkların kolaylaştığı bir çağda, yalnızca küçüklerin korunması değil, başkalarına yönelik artan çevrim içi gözetim konusunda da haklı bir kaygı var. Zaten her yerde Büyük Birader var.
Yunan yasası, uygun yaş doğrulama yöntemlerini uygulamayan şirketlere küresel cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası öngörüyor. Bu cezalar, Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında uygulanacak.
Neden şimdi? Zamanlama mükemmel, çünkü Atina Ulusal ve Kapodistriyan Üniversitesi'nin (NKUA) Klinik Epidemiyoloji Laboratuvarı'nın yaptığı bir çalışma, 30 yaş altı Yunanlıların yüzde 50'sinde TikTok'a klinik bağımlılık belirtileri olduğunu ortaya koydu.
Küresel bir sosyal platform olan TikTok, Çinli ByteDance şirketine ait. Kullanıcılar kısa videolar oluşturabiliyor, düzenleyebiliyor ve paylaşabiliyor. Bu videolar çoğunlukla saniyelik, anlamsız içeriklerin sonsuz bir dizisinden oluşuyor. Tuvalette oturan insanlar ya da atın üzerindeki genç bir adamın bir mağazada kağıt havlulara ok atıp onları çalmaya çalıştığı görüntüler bunlara örnek.
Bunun bağımlılık yaptığını ve insanın kâğıt üzerinde gerçek bir kitap olan 'Atom Bombasının Yapımı'nı elinden bırakmaya ikna olabileceğini anlamak kolay…
Yunanistan'daki bağımlı kullanıcıların yüzde 80'i gündüz uykusuluğu bildirdi. Yüzde 70'inde ağır kaygı, yüzde 60'ında ise depresyon belirtileri görüldü. Bunlar, kullanıcılar için endişe verici işaretler.
The New York Times'ın haberine konu olan sızdırılmış şirket içi verilere göre TikTok, ABD'deki günlük aktif kullanıcılarının yüzde 33'ünden fazlasını 14 yaş ve altı olarak sınıflandırdı.
Yunan düşünce kuruluşu Eteron'un araştırmasına göre 13-17 yaş arasındaki küçükler, Yunanistan'daki TikTok kullanıcılarının toplamının yüzde 30,2'sini oluşturuyor. Ancak tam rakamlar değişkenlik gösteriyor, çünkü TikTok'un kendi reklam araçları 18 yaş altı kullanıcıların kitle büyüklüğünü yayımlamıyor.
Bu kasıtlı bir tasarım. Sosyal medya ve tütün şirketleri tam da bu kitleyi bağımlı hâle getirmek istiyor; böylece Alfa ve Beta kuşaklarının birleşimi olan ve 'Generation Zero' olarak adlandırılan kuşaktan gelir akmaya devam etsin.
Bir başka endişe ise casusluk. Çin'in iddiaya göre bir kadın aracılığıyla Nvidia'nın genel müdürüyle yakınlaşıp, şirketten yapay zekâ çipleri alırken kullandığı türden bir yöntem. Birçok hükümet, TikTok'un Çin devletinin casusluk aracı olduğundan korkuyor.
ByteDance ve TikTok bu iddiaları elbette reddetti. AB milletvekillerinin uygulamayı kullanması ise yasak. Bu olguyu şimdi durdurmanın bir yolu yok. Ama küçük bir çocuğunuz varsa ve telefonu varsa, ona bazı kısıtlamalar koyun. Çünkü telefonu musakka tarifi aramak için kullanmıyorlar.
Yunanistan'da 1.033 kullanıcı üzerinde yürütülen NKUA çalışmasına göre kullanıcılar sosyal medyada günde ortalama dört saat geçiriyor. Bunun 2,3 saati TikTok'ta. TikTok'un ayda 2 milyar kullanıcısı var; bu da dünya nüfusunun yüzde 25'i anlamına geliyor.
NKUA Hemşirelik Bölümü'nde araştırma metodolojisi alanında doçent olan Petros Galanis, To Vima'ya konuşarak TikTok'un interneti değiştirdiğini söyledi. Platform, sohbet üzerine değil güçlü bir algoritma üzerine kurulmuş.
“Açık ara en bağımlılık yapıcı olanı” diyor. “Senin aklını okuyor ve yarım saat sonra hangi videoyu izlemek isteyeceğini biliyor. Giriş yaptığın an seni çözüyor.” Direnmek boşuna; özellikle ebeveynler için ve gençler için de artık çok geç.
