Avrupa Komisyonu'nun bir çalışmasına göre, Yunanistan'daki en düşük gelirli hanehalkları, en zengin kesime kıyasla fiyat artışlarından çok daha ağır bir yük altında kaldı. 2019 ile 2026 Eylül'ü arasında en yoksul yüzde 20'lik kesimin kümülatif enflasyonu, en zengin kesimin enflasyonunun yaklaşık 3,5 puan üzerinde seyretti.
Bu fark, Yunanistan'da enflasyonun gelir grupları arasında eşit olmayan bir etkisi olduğunu gösteriyor. Düşük gelirli hanehalkları bütçelerinin daha büyük bir bölümünü gıda, kira ve ev enerjisi gibi temel ihtiyaçlara harcıyor.
Bulgular, Avrupa Komisyonu'nun Yunanistan'ın 2027 yılına ilişkin enflasyon oranı tahminini yüzde 2,4'ten yüzde 3,2'ye yükseltmesiyle aynı zamana denk geldi. Bu artış, geçinme maliyetlerindeki yükün sürmesinin muhtemel olduğuna işaret ediyor.
Yunanistan, fiyat artışlarının düşük gelirli hanehalklarını özellikle ağır etkilediği Avrupa ekonomileri arasında yer alıyor. Komisyonun incelediği 22 ülkede en yoksul ve en zengin gruplar arasındaki fark ortalama 1,8 puan oldu. Yunanistan'daki yaklaşık 3,5 puanlık fark ise bu ortalamanın neredeyse iki katı.
Ülke, karşılaştırmada yaklaşık sekizinci sırada yer alıyor. Fark 8,2 puana ulaşan Estonya ile 7,3 puanla İrlanda gibi ekonomilerin gerisinde kalıyor.
Tablo Avrupa genelinde farklılık gösteriyor. Örneğin Almanya'da fark ters yönde işliyor. Almanya'da düşük gelirli hanehalklarında enflasyon, en zengin gruba kıyasla yaklaşık 3,2 puan daha düşük.
Rakamlar, aynı uluslararası fiyat artışlarının konut maliyetlerine, enerji fiyatlarına ve hanelerin tüketim alışkanlıklarına bağlı olarak satın alma gücü üzerinde farklı etkiler yaratabildiğini gösteriyor.
Gıda ve konut, yoksul hanelerin bütçesinde daha büyük pay alıyor
Avrupa Komisyonu'nun analizine göre, Yunanistan'daki en yoksul yüzde 20'lik hanehalkları tüketim harcamalarının ortalama yüzde 18,2'sini gıdaya, yüzde 16,3'ünü kiraya ve yüzde 7'sini elektrik, doğal gaz ve diğer ev yakıtlarına ayırıyor.
En zengin yüzde 20'lik kesimde ise bu oranlar belirgin biçimde daha düşük. Bu kesim harcamalarının yüzde 14,3'ünü gıdaya, yüzde 2,1'ini kiraya ve yüzde 4,2'sini ev enerjisine ayırıyor.
Bu üç kalem birlikte düşük gelirli hanehalklarının harcama bütçesinin yaklaşık yüzde 41,5'ini oluşturuyor. En zengin grupta bu oran yüzde 20,6.
Yunanistan İstatistik Kurumu ELSTAT'ın verileri, gıda ve konut birlikte ele alındığında farkın daha da açıldığını gösteriyor. Toplam tüketim harcaması en düşük olan yüzde 20'lik hanehalkları bütçelerinin yüzde 54,4'ünü bu iki kaleme ayırıyor. En yüksek harcama yapan yüzde 20'de ise bu oran yüzde 34,5.
Komisyon ayrıca son enerji krizinin farklı gelir gruplarını nasıl etkilediğinde bir değişime dikkat çekiyor.
Yeni enerji şokunun ilk aylarında fiyat artışları büyük ölçüde, zengin hanelerin harcamasında daha büyük pay alan akaryakıta yoğunlaştı. Avrupa genelindeki analize göre ulaşım yakıtları en zengin yüzde 20'nin harcamalarının yüzde 6,3'ünü, en yoksul yüzde 20'nin harcamalarının ise yüzde 3,9'unu oluşturuyor.
Bu durum, başlangıçta gelir grupları arasındaki enflasyon farkını daraltmıştı. Ancak yüksek enerji maliyetleri zamanla gıda fiyatlarına ve ev faturalarına yansıdıkça eğilim tersine dönebilir. Bu da yükü düşük gelirli hanehalklarının orantısız biçimde sırtlanması anlamına gelebilir.
Enflasyon farkı 2022'den sonra da açılmaya devam etti
Avrupa Komisyonu'nun çalışması, artan eşitsizliğin yalnızca 2022 enerji krizi ile sınırlı kalmadığını gösteriyor.
Farkın büyük bölümü, enerji ve gıda fiyatlarının fırladığı 2021 ortası ile 2022 sonu arasında oluştu. Ancak düşük ve yüksek gelirli hanehalkları arasındaki fark, 2023 başından 2026 Şubat'a kadar süren enflasyonun gerilediği dönemde de büyümeye devam etti.
Bu ayrışma, fiyatların farklı yönlerde hareket etmesinden kaynaklanıyor. Hanehalklarının enerji faturaları düşerken gıda fiyatları artmaya devam etti. Bu da gelirinin daha büyük bölümünü temel ihtiyaçlara harcayan kesimleri etkiledi.
Aynı dönemde ulaşım yakıtı fiyatlarının düşmesi ve hizmetlerdeki enflasyonun yavaşlaması ise yüksek gelirli hanehalklarına daha fazla fayda sağladı.
Avrupa genelindeki rakamlar, temel harcamalar üzerindeki baskıyı da ortaya koyuyor. 2019 ile 2026 Eylül'ü arasında AB genelinde gıda ve daha geniş konut kategorisi yaklaşık yüzde 41 daha pahalı hale geldi. Genel fiyat endeksi ise yüzde 31 arttı.
Bu tablo, yıllık enflasyon oranındaki gerilemenin önceki satın alma gücü kayıplarını neden geri döndürmediğini açıklıyor. Fiyatlar daha yavaş artsa bile hanehalkları temel mal ve hizmetlerin yüksek maliyetiyle karşı karşıya kalmaya devam ediyor.
Yunanistan için 2027 enflasyon tahmini yükseldi
Avrupa Komisyonu, Yunanistan'ın 2027 enflasyon tahminini 0,8 puan artırırken büyüme tahminini yüzde 1,5'e indirdi.
Bu iki gelişme, ücretler, emekli maaşları ve hanehalkı bütçeleri üzerinde ek bir baskı yaratıyor. Enflasyondaki yavaşlama fiyatların düştüğü anlamına gelmiyor. Temel mal ve hizmetlerin maliyeti nominal gelir artışlarından daha hızlı yükselirse, gelirlerin değeri aşınabiliyor.
Enflasyon nedeniyle satın alma gücünü daha fazla kaybeden hanehalkları için bir sonraki fiyat artışı dönemi, daha zor bir noktadan başlıyor.
Çalışmanın ortaya koyduğuna göre bu eşitsizlik, genel enflasyon oranıyla tam olarak yansıtılamıyor.