Giannis Papastergiou'nun hayvan çiftliği şu sıralar sessiz. Geçen yıl sürüsünde koyun ve keçi çiçeği belirtileri görmüştü. Aradan aylar geçmeden tüm hayvanlarını kaybetti. Papastergiou, Nisan ayında Business Insider'a verdiği demeçte, "Tek bir köpeği olan ve o hayvan için canını verecek insanlar var. Şimdi yüzlerce hayvana sahip olmayı bir hayal edin" dedi.
Papastergiou, Yunanistan'ın en değerli gıdalarından biri olan feta peynirinin arkasındaki süt tedarik zincirini tehdit eden koyun ve keçi çiçeği salgınından etkilenen binlerce çiftçiden sadece biri.
Son derece bulaşıcı olan bu hastalık ortaya çıktığında, Yunan yetkililer çiftçilerin tüm sürülerini, sağlıklı hayvanlar dahil olmak üzere itlaf etmesini zorunlu kılıyor. Tek bir enfekte koyun veya keçi, yüzlerce diğerinin sonunu getirebiliyor.
Hastalığı kontrol altına almak için hükümet ayrıca koyunların dışarıda serbestçe otlamasını yasaklayarak çiftçileri ticari yem almaya mecbur bıraktı. Papastergiou, "Hükümetten hiçbir yanıt alamadan burada depolanmış yüz binlerce euroluk yem var" şeklinde konuştu.
Yunan hükümeti çiftçilere yem ve itlaf edilen hayvanlar için tazminat sözü verdi, ancak Papastergiou gibi birçok çiftçi bu ödemeleri almak için uzun süre beklemek zorunda kaldı.
2024'te salgın başladığından bu yana Yunanistan genelinde 2.600'den fazla çiftliğin tüm sürüleri itlaf edildi. Hükümet, Nisan ayı itibarıyla toplamda 488.000'den fazla hayvanın kesilmesini emretti. Papastergiou, "Tüm bu hayvanların itlaf edilmesi ne anlama geliyor? Köyde gözyaşı, belirsizlik, işsizlik ve tam bir mali yıkım demek" ifadelerini kullandı.
Geleneksel olarak gerçek Yunan fetası koyun sütünden yapılıyor. 2024 ile 2025 yılları arasında Yunanistan'ın koyun popülasyonu yüzde 17 oranında düştü. Ülke, 2025 yılında yine de 154.000 ton feta üretmeyi başardı ve bu durum yaklaşık 1 milyar dolarlık bir gelir getirdi. Ancak sektör uzmanları, nüfus açığının bu yıl kendisini göstermeye başladığını tahmin ediyor. Yunanistan'ın 2026'da yaklaşık yüzde 11 daha az feta üretebileceği öngörülüyor.
Azalan arz fiyatları da yükseltiyor. Haziran ayı itibarıyla toptan Yunan fetası kilogram başına 11 doların üzerine çıkarak, 2025'in aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 33 artış gösterdi.
Kitlesel itlaf, yıllarca sürebilecek bir ekonomik etki yaratabilir. Yapılan araştırmalar, uzun vadede itlafın hayvanları aşılamaktan daha büyük ekonomik zarara yol açabileceğini gösteriyor. İtlaf edilen koyunlar nesiller boyu yetiştirilmişti. Sütleri, gerçek Yunan fetasına kendine özgü tadını veren unsurlardan biriydi. Papastergiou'nunki gibi çiftliklerde itlaf, bu nesillik üreme emeğini silip süpürdü.
Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'ne göre, enfekte hayvanların sütü insanlara risk oluşturmuyor, ancak virüsler koyun ve keçiler için son derece bulaşıcı ve ölümcül. Hastalık genellikle yakın duran hayvanlar arasında hava yoluyla bulaşıyor ve yünde iki ay boyunca hayatta kalabiliyor.
Bulaşıcılığı çok yüksek olduğu için Yunanistan Kırsal Kalkınma ve Gıda Bakanlığı kapsamlı bir kontrol politikası benimsedi. Hükümet, yaygın itlafın yanı sıra veterinerler görevlendirdi ve sanitasyon önlemleri zorunlu kıldı. Ancak henüz denemediği tek bir önlem var.
Salgının başlamasından dokuz ay sonra, Avrupa Komisyonu Yunanistan'ı aşı kampanyası başlatması için sıkıştırdı. Ancak Yunan hükümeti bunu reddetti. AB kurallarına göre aşılama, süt ürünleri ihracatında geçici bir yasağı tetikleyebiliyor. Aşılar hayvanları kurtarabilir, ancak virüsün takibini de zorlaştırabilir. Yunan fetasının yüzde 65'i yurt dışında satıldığı için, hükümet bir ticaret yasağı riskini göze almadı. Yunanistan Kırsal Kalkınma Bakanlığı, Business Insider'ın yorum taleplerine yanıt vermedi.
Çiftçiler, aşılama yapılmaması, yaygın itlaf ve geciken tazminat ödemeleri nedeniyle sokaklara dökülerek protesto gösterileri düzenliyor. Etkiler çiftliklerden peynir fabrikalarına ve restoranlara kadar uzanıyor. Sektör uzmanları, Yunanistan'ın 2026'da peynir yapımı için 30.000 ton daha az süt üretebileceğini, bunun da önceki yıla göre yaklaşık yüzde 20'lik bir düşüş anlamına geldiğini tahmin ediyor.
Yunanistan'ın en büyük beş feta üreticisinden biri olan Roussas Dairy'nin ikinci nesil sahibi Alexandros Botos bu baskıyı şimdiden hissetti. Tedarikçi çiftliklerinden 20'sinin itlaf yapmak zorunda kaldığını belirtti. "Ancak kaybettiğimiz çiftlikleri 20 yeni tedarikçiyle doğrudan değiştiremedik, çünkü kaybettiğimiz çiftlikler büyük ölçekli işletmelerdi" diyen Botos, bunun yerine daha küçük tedarikçiler tutmak zorunda kaldığını ve Nisan ayında kendisiyle yaptığımız görüşmede feta fabrikasına giden süt için yüzde 10 daha fazla ödeme yaptığını sözlerine ekledi.
1988'den beri Atina'daki Kriti restoranının sahibi olan Katerina Katsouli da benzer bir durum yaşıyor. Normalde fetasını Midilli adasından temin ediyordu, ancak salgın onu yeni tedarikçiler bulmaya ve daha yüksek fiyatlar ödemeye zorladı. Katsouli, "Neredeyse bir yıl önce, bir kilo fetayı 9 euro civarında alıyordum. Şimdi 13 euroya yükseldi" dedi.
Bu arada, sürüleri hayatta kalan bazı feta çiftlikleri korku içinde yaşıyor. Koyun yetiştiricisi Vagelis Karjoilis, "Her gün güneş doğduğunda dehşete kapılıyorum. Tesiste ne bulacağım? Bir vaka mı bulacağım?" diye konuştu.
Koyun çiçeğinin hafiflediğine dair bazı işaretler var. Yunanistan, 2025'teki 1.700 vakaya kıyasla 2026'nın ilk dört ayında 131 salgın kaydetti. Ancak bazıları, resmi rakamların salgının boyutunu yansıttığı konusunda hala şüpheli olduklarını Business Insider'a belirtti.
Not: Papastergiou, Katsouli ve Karjoilis'in röportajları Yunancadan çevrilmiştir.
