Yunanistan Başbakanı Kyriakos Miçotakis'in hükümeti, ülkenin tarım bölgelerinde giderek artan bir hoşnutsuzlukla karşı karşıya. Aylardır gecikmeli ödenen sübvansiyonlar, çiftçi ve hayvancıların mali sıkıntısını artırırken iktidardaki Yeni Demokrasi Partisi'ne desteği de aşındırıyor.
OPEKEPE tarımsal sübvansiyon skandalı, AB tarım ödemelerindeki yaygın usulsüzlükleri gün yüzüne çıkardı. Ödeme sorumluluğunun Bağımsız Kamu Gelirleri Kurumu'na (AADE) devredilmesinin ardından yaşanan teknik sorunlar ve bürokratik gecikmeler bu tabloyu daha da ağırlaştırdı. Çiftçiler ayrıca artan üretim maliyetleri, süregelen enflasyon ve doğal afetlerin yol açtığı zararlarla da mücadele ediyor. Koyun ve keçi çiçeği salgını 500.000 hayvanın itlafına yol açtı. Şap hastalığı ise Midilli Adası'ndaki hayvanları etkiledi.
28 Ekim Ulusal Bayramı nedeniyle seçim bölgelerini ziyaret eden Yeni Demokrasi milletvekilleri, çiftçilerden şikâyet ve protestolarla karşılaştı. Tarım seçmeni geleneksel olarak oynak bir yapıya sahip. Bu seçmenin tutumu büyük ölçüde hükümet sübvansiyonları ve tarım politikalarıyla şekilleniyor.
Seçim Kalesinden Siyasi Yüke
İktidar partisinin çiftçilerle yaşadığı mevcut sorunlar, partinin tarım seçmeni arasındaki önceki seçim kazanımlarından keskin bir dönüşü işaret ediyor. Birleştirilmiş çıkış anketi verilerine göre Yeni Demokrasi'nin tarımcı, hayvancı ve balıkçılar arasındaki oy oranı 2015'te yüzde 32'den 2019'da yüzde 42'ye yükseldi. Parti bu oranı 2023 genel seçiminde yüzde 48'e çıkardı.
İlk uyarı 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde geldi. Partinin tarım oylarındaki pay bu seçimde yüzde 28'e geriledi. Ardından, yaygın sahte taleplerin ve AB tarımsal sübvansiyonlarının yasa dışı dağıtımının yer aldığı OPEKEPE skandalı patlak verdi. Bu skandal, partinin çiftçiler nezdindeki konumuna daha fazla zarar verdi.
Hükümetin ödeme sorumluluğunu AADE'ye devretme kararı, sistemi yeniden yapılandırmayı amaçlıyordu. Ancak geçiş süreci teknik arızalar, idari tıkanıklıklar ve OSDE olarak bilinen Entegre Yönetim ve Kontrol Sistemi kapsamında çiftçilerin yıllık beyannamelerinin işlenmesindeki sorunlarla tıkandı. Sonuçta birçok çiftçi, işletmelerini finanse etmek için bağımlı olduğu ödemeleri beklemek zorunda kaldı.
Sübvansiyon Gecikmeleri, Çiftçileri Ekim Öncesi Nakit Sıkıntısına İtiyor
Hükümet, temel tarımsal sübvansiyonlara ilişkin avansları 30 Kasım'a kadar ödemeyi taahhüt etti. Gerekli beyannamelerin sunulması için son tarih ise 10 Kasım. Daha önce bu avans ödemelerinin büyük bölümü Ekim ayında yapılıyordu. Ekim, çiftçilerin tohum, gübre ve yakıt satın almak için para ihtiyacı duyduğu ekim sezonunun başladığı dönemdi.
Şu ana kadar 260.114 OSDE beyannamesi kesinleşti, 167.920 beyanname ise hâlâ geçici durumda. Çiftçilerin başvurularında yardımcı olan sertifikalı merkezler aracılığıyla yapılan yetkilendirme talepleri 485.000'e ulaştı. Geçen yılın verilerinden yola çıkılarak, yaklaşık 150.000 üreticinin henüz beyannamesini sunmadığı tahmin ediliyor. 2025'te yaklaşık 620.000 OSDE başvurusu yapılmıştı. Bu arada 25 Eylül'e kadar başvurusunu tamamlayan yalnızca 19.819 yararlanıcıya toplam 7,8 milyon euro avans ödemesi yapıldı.
Beyanname son tarihi yaklaşırken hükümet, çiftçilerin yeniden yol kapatma eylemi tehdidinde bulunmasıyla birlikte bekleyen sorunları çözme baskısı altında. 10 Kasım'dan sonra başvurularında değişiklik yapan çiftçilerin bu değişiklikleri, 30 Kasım'daki avans ödemelerinin hesaplanmasında dikkate alınmayacak. Bu durum, zaten zor olan tabloyu daha da karmaşık hale getiriyor.
Anketler, Yeni Demokrasi'nin Kırsal Yunanistan'da Destek Kaybettiğini Gösteriyor
Siyasi sonuçlar şimdiden Yunanistan'ın en önemli tarım bölgelerinden Tesalya'da görülüyor. Bölgesel yayıncı TRT için yapılan son Real Polls anketine göre Yeni Demokrasi, Tesalya'da yüzde 24,1 oy alıyor. Kararsız seçmenler projeksiyona dahil edildiğinde bu oran yüzde 27,3'e çıkıyor. Parti, 2023 ulusal seçiminde bölgede yüzde 41,7 oy almıştı. Tesalya'nın en büyük bölge birimi olan Larisa'da kamuoyuna açıklanmayan ayrı bir ankette de partinin desteğinde benzer bir düşüş olduğu görülüyor. Larisa bölge birimine bağlı köylerde ise parti desteği yüzde 20'nin altına düşüyor.
Parti ayrıca Kuzey Yunanistan'da iki haneli oy kaybı yaşıyor. Bu bölgede seçmenlerin partinin sağındaki partilere yöneldiği görülüyor.
OPEKEPE skandalında öne çıkan Girit'te ise hayvancılar, sübvansiyonlarının geleceğine ilişkin öfke ve belirsizlik dile getiriyor. Eski bakan olan bir Yeni Demokrasi milletvekili, adadaki havayı anlatırken siyasi zarara da değindi. Milletvekili, “Gerçekten ağır bir darbe alıyoruz” dedi.
Yeni Demokrasi Çiftçileri Geri Kazanabilir mi?
Larisa milletvekili, eski tarım bakan yardımcısı ve partinin meclis grubu genel sekreteri Maksimos Haraköpulos, OPEKEPE sübvansiyon skandalının uzun süreli bir siyasi ilişkiye zarar verdiğini kabul etti. Haraköpulos, “Çiftçiler her zaman Yeni Demokrasi'nin halk tabanının omurgası oldu” dedi. “Bu güven ilişkisi, OPEKEPE skandalı ve sübvansiyon ödemelerinde yol açtığı gecikmelerle sarsıldı.”
Haraköpulos, AB tarım ödemelerinin sorumluluğunun AADE'ye devredilmesine ilişkin Miçotakis'in kararını savundu. Ona göre bu değişiklik, selefinin çevresindeki gölgelerden ve şüphelerden arınmış, daha şeffaf bir sistem kurabilir. Ancak Haraköpulos, şu an hükümetin yeni düzenlemeleri uygularken siyasi bedelini ödediğini de kabul etti. “Yeni sisteme geçişin neden olduğu sorunların bedelini, sistem hâlâ devreye alınırken ödüyoruz” dedi.
Haraköpulos'a göre hükümetin artık kırsal Yunanistan'ın uzun vadeli geleceğine odaklanması gerekiyor. Miçotakis, partinin ikinci bir görev kazanması hâlinde tarım sektörünün canlandırılmasını Yeni Demokrasi'nin üç önceliğinden biri yapmaya söz verdi. Ancak Haraköpulos, bu taahhütlerin kısa sürede somut önerilere dönüştürülmesi gerektiğini söyledi. Bir sonraki adımlar için başlangıç noktası olarak yakın zamanda tamamlanan partiler üstü tarım komisyonunun bulgularını gösterdi. Yaşlanan tarım nüfusu göz önüne alındığında gençleri çiftçiliğe çekmenin özellikle acil olduğunu savundu. “Şahsen en büyük zorluğun, genç çiftçiler için hırslı bir program aracılığıyla yaşlanan çiftçi nüfusumuzu yenilemek olduğuna inanıyorum” dedi Haraköpulos. “Bu, aşmak zorunda olduğumuz bir zorluk.”
Haraköpulos, yakın zamanda Larisa'dan bir çiftçi heyetine eşlik ederek Tarım Bakanı Margaritis Şinas ile görüştü. Heyet, üç yıl önce Daniel Fırtınası'nın yıktığı çiftliklerin yeniden kurulmasındaki süregelen zorlukları gündeme getirdi. Toplantıda, felaketle yok olan bitkisel üretim kapasitesinin yeniden kazanılması için tanınan süreyi altı ay uzatma konusunda uzlaşıya varıldı.
