Greek Liquid Gold'dan Lisa Radinovsky'nin haberi: Yunanistan'daki kadın zeytin üreticileri, tarım ve gıda sisteminde her zaman hayati ama çoğu zaman görünmez roller üstlendiler. Birleşmiş Milletler'in Uluslararası Kadın Çiftçiler Yılı* kapsamında hazırlanan dizinin ilk yazısında, tarım nüfusunun yarısını oluşturan ancak genellikle göz ardı edilen bu kadınların katkıları, motivasyonları ve zeytinyağına olan tutkuları ön plana çıkarılıyor.
Maria Martinaki (Amazona) için çiftçilik bir yaşam biçimi, bir sorumluluk ve toprakla kurulan derin bir duygusal bağ. Martinaki, “Zeytin ağaçları insana sabrı, direnci, doğaya saygıyı ve alçakgönüllülüğü öğretiyor. Onlarla çalışmak bana güçlü bir amaç ve kimlik duygusu veriyor. Kendi ellerimle saf ve gerçek bir şeyler üretmenin hissine bayılıyorum. Ayrıca her şişenin, geldiği toprağın ruhunu taşıyor olmasını da çok seviyorum” diyor.
Martinaki'ye göre Yunanistan'daki kadın zeytin üreticileri, çoğu zaman aynı anda tarım, aile, çocuklar ve toplum gibi birden fazla sorumluluğu omuzlayan güçlü ve çalışkan kadınlar. Ona göre pek çok kadın, kırsal Yunanistan'a muazzam katkılar sağlıyor, ancak bunu çoğu zaman sessizce ve hak ettikleri takdiri görmeden yapıyor.
Kadınların Yunan çiftliklerindeki bu önemli çalışmalarına rağmen, Chloe Dimitriadis (Biolea), tarımda lider rolleri üstlenen kadın sayısının sınırlı olduğuna dikkat çekiyor. Dimitriadis, “Çoğu zaman kadın çiftçiler ciddiye alınmıyor” diye ekliyor. Marianna Devetzoglou (Oleosophia) ise kadınların fark yaratabileceğine inanıyor, ancak “sesimizi daha gür çıkarmamız gerekiyor” vurgusu yapıyor.
Bu sesleri yükseltmek ve kadınların hak ettikleri tanınırlığı kazanmalarına yardımcı olmak amacıyla, yorum taleplerine yanıt veren altı Yunan kadını inceliyoruz. Bunlardan beşi, tarım ve gıda sisteminde ek roller de üstlenen çiftçiler olarak tanımlanırken; altıncı kadın, Yunanistan'daki küçük ölçekli zeytinyağı üreticileri ile uluslararası tüketiciler arasında bağlar kurmaya odaklanıyor. Hepsi, şişelenmiş ve markalanmış Yunan sızma zeytinyağı satan işletmelerin sahibi veya ortak sahibi.
Zeytinyağı değer zincirinde Yunan kadınları
Yunan kadınları, zeytinyağı üretiminin, pazarlamasının, dağıtımının ve tüketiminin tüm aşamalarında hayati görevleri yerine getiriyor. Bu süreç tarımdan hasada, lezzetleri, faydaları ve kullanım alanları hakkında eğitim verilmesine kadar uzanıyor. Örneğin Martinaki, zeytinyağı üretim sürecinin tamamında aktif rol alıyor. Dimitriadis hem zeytin çiftçisi hem de değirmencilik, şişeleme ve satıştan sorumlu. Maria Moraiti (Zariphico) bir çiftçi ve zeytinyağı ihracatçısı. Christina Chrisoula (Taxidi) ise zeytin yetiştiriciliğinin yanı sıra zeytinyağı üretimiyle ilgileniyor ve zeytinyağı tadım etkinlikleri organize ediyor.
Devetzoglou kendini bir çiftçi, “eğitmen ve zeytinyağı ile tüketiciler arasında bir köprü” olarak görüyor ve zeytinyağı tutkunlarından oluşan topluluklar yaratıyor. Vera Alexandropoulou (Elysian Earth) ise premium zeytinyağı koleksiyonları geliştirerek, özenli markalaşma ve hikaye anlatıcılığı inşa ederek, nadir zeytin çeşitlerini koruyarak ve yerlerle gelenekler arasında duygusal bağlar kurarak Yunan zeytinyağının değerinin iletilmesine yardımcı oluyor ve üreticileri uluslararası tüketicilerle buluşturuyor.
Yunan kadınları neden zeytinyağı ile çalışıyor?
Bu kadınlar, zeytinyağı ile yaptıkları işi hem zorlu hem de son derece tatmin edici buluyorlar. Martinaki, “Zeytinyağı köklerimin, aile tarihimin ve kimliğimin bir parçası. Yunanistan'ın güzelliğini, gücünü ve kültürünü temsil edebilecek otantik ve premium bir şeyler yaratmak istedim” sözleriyle yaygın bir duyguya tercüman oluyor.
Doğada huzurlu zaman geçirmek, diğer zeytinyağı tutkunlarıyla topluluk hissi yaratmak ve yaratıcı sürecin takdir edilmesi bu hayatı zenginleştiriyor. Christina Chrisoula, “Zeytinliklerin bana verdiği sakinliği, enerjiyi ve içe dönük düşünme alanını takdir ediyorum. Budama, toprak sağlığı ve kompostlama ya da değirmende belirli aromalar ve lezzetler elde etme konusunda olsun, her zaman yeni bir şeyler öğrenmeyi çok seviyorum. Ayrıca yıllardır merkezinde zeytinyağının olduğu, dünyanın dört bir yanından insanlarla kurduğum topluluğu da çok seviyorum” diyor.
Devetzoglou zeytinyağı ile yaptığı işe “aşık olmuş”; işin güzelliği, karmaşıklığı, sanat, bilim ve geleneğin birleşimi onu büyülüyor. “Kendinizi daha büyük bir şeyin parçası gibi hissediyorsunuz ve bunu başkalarıyla paylaşma amacı taşıyorsunuz” diyen Devetzoglou, sözlerine şöyle devam ediyor: “Size verdiği özgürlük hissini, huzuru ve doğanın ritmini takip etme zorunluluğunu seviyorum. İnsana pek çok şeyi doğru perspektiften değerlendirme imkanı veriyor.”
Dimitriadis için ise zamanlama, sıcaklık, işlem ve teknik hakkında pek çok karar vermeyi gerektiren yüksek kaliteli sızma zeytinyağı üretimi tam bir sanat. “Tarla ve zeytin değirmeninde verilen kararlar nihai sonucu yaratmaya yardımcı oluyor. Bu zorluk, zeytinyağı üretim sürecini hem çetrefilli hem de aynı zamanda heyecan verici kılıyor. Herhangi bir sanat formunda harika bir şeyler yaratma tutkusu, süreçteki tüm zorlukları değerli kılıyor.”
Yunan zeytinyağını dünya tüketicisiyle buluşturmak
Zeytinyağı hazır olduğunda, üreticiler başkalarının onun lezzetini, sağlık faydalarını ve sayısız kullanım alanını takdir etmesini nasıl sağlayacakları sorusuyla karşı karşıya kalıyor. Moraiti, sürdürülebilir ve iyi uygulamalarla üretilen dürüst bir zeytinyağını ihraç etme konusunda çok istekli. Tüketicilere küçük ölçekli tarımın hem ürünlerin kalitesinde hem de çevre üzerinde çok önemli bir rol oynadığını kanıtlamak istiyor. Ayrıca, birer çiftçi olarak saf bir ürün sunmanın, Yunanistan'da artan çiftlik ve kırsal alan terk etme eğilimi karşısında topraklarımızı ve çiftliklerimizi canlı tutmanın tek yolu olduğuna inanıyor.
Markalaşma ve hikaye anlatıcılığı üzerine çalışan Alexandropoulou için bu sektörü desteklemek, küçük de olsa kırsal toplulukların ve geleneklerinin devamlılığına katkıda bulunmak, aynı zamanda daha küresel ve talepkar bir pazarda kendilerine yer bulmalarına yardımcı olmak anlamına geliyor. Çalışmasının, takdiri ve adil bir konumlandırmayı hak eden üreticiler için gerekli ve onu kökleri derin, çeşitli ve canlı bir Yunanistan'a bağladığı için anlamlı olduğunu düşünüyor.
Zeytinyağı ile çalışmak ve onu başkalarıyla paylaşmak, kadınlara toprak, gelenek ve insanlarla bağlantı kurma, tatmin, huzur ve neşe duygusu verebiliyor. Ancak zeytinyağı sektörü her zaman masmavi gökyüzü altında idilik bir güzellik manzarası sunmuyor. Greek Liquid Gold'un Uluslararası Kadın Çiftçiler Yılı'nı kutlayan yazı dizisinin ikinci kısmı, Yunanistan'daki kadın zeytin üreticilerinin karşılaştığı zorlukları, olası çözümleri ve umut verici işaretleri ele alıyor. Üçüncü kısım ise kırsal kadınların ailelerinin ve topluluklarının ötesinde nasıl katkıda bulunduklarını tanıtıyor.
Bu yazıda kullanılan fotoğraflar için Chloe Dimitriadis'e (hidrolik pres başında), Maria Martinaki'ye (zeytin ağaçlarının yanında) ve Maria Moraiti'ye (diğer fotoğraflar) teşekkür ederiz.
*Uluslararası Kadın Çiftçiler Yılı
Birleşmiş Milletler, 2026 yılını, tarım ve gıda sistemlerinde kadınların rolüne ve karşılaştıkları zorluklara dair farkındalık yaratmak ve tarım ve gıda sistemlerinde kadınları güçlendirecek politikaları ve yatırımları teşvik etmek amacıyla Uluslararası Kadın Çiftçiler Yılı (IYWF 2026) ilan etti. Bu girişim, aile çiftçiliği için kapsayıcı politikaları ve yatırımları teşvik eden ve kadın çiftçilerin ve göçebe toplulukların sürdürülebilir, iklim dirençli tarım ve gıda sistemlerine hayati katkılarını güçlendiren Birleşmiş Milletler Aile Çiftçiliği On Yılı 2019-2028'in bir parçası.
*Orijinal olarak Greek Liquid Gold: Authentic Extra Virgin Olive Oil (greekliquidgold.com) sitesinde yayımlanmıştır. Zeytinyağlı tarifler, Yunanistan'dan fotoğraflar, agroturizm ve gastronomi turizmi önerileri ile zeytinyağı haberleri ve bilgileri için ilgili siteyi ziyaret edebilirsiniz.
