Facebook'ta çıkan bir reklam, sözde tanınmış bir iş insanının nasıl zengin olduğunu anlattığı bir video ve sadece birkaç yüz euroluk ilk yatırım. Birikimleri kaybetmeye giden yol da bu şekilde başlayabiliyor.
Yetkili izin olmadan yatırım hizmeti sunan platformlara dijital bir «kepenk» indirmeyi amaçlayan düzenleme, Meclis'e sunulan Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakanlığı'nın çok maddeli yasa tasarısında yer alıyor. Tasarı, kamuya açık bir «kara liste» öngörüyor. Ayrıca Yunanistan'dan erişimin engellenmesini ve ihlallerde kullanılan uygulamalara, içeriklere ve çevrimiçi hesaplara müdahale edilmesini öngörüyor. Bu tasarıda kara liste ve erişim engeli öne çıkıyor.
Yasanın 55. maddesi belirli bir teknik engelleme mekanizmasını düzenliyor. Mekanizmada Yunanistan Sermaye Piyasası Komisyonu, Ulusal Telekomünikasyon ve Posta Komisyonu (EETT) ile teknoloji hizmeti sağlayıcıları yer alıyor. Düzenleme, lisanssız yatırım hizmetlerinin yanı sıra kripto varlık hizmetlerindeki ihlalleri, izinsiz halka arzları ve Yunanistan'daki yatırımcılara yönelik yasadışı reklam ve tanıtımı da kapsıyor. Bu kurallar, mevcut denetim yetkilerini tamamlıyor.
Sermaye Piyasası Komisyonu, bir faaliyetin geçici ya da kalıcı olarak sürdürülmesini yasaklayabilecek. Erişim engeli uygulanmasını ve yasadışı içeriğin kaldırılmasını ya da devre dışı bırakılmasını emredebilecek. Komisyon ayrıca ziyaretçinin kendi bilgilendirme sitesine yönlendirilmesini de sağlayabilecek. Kararlar, kişiler, siteler ve internet adreslerinden oluşan kamuya açık bir listeyle bağlantılı olacak. Böylece yetkili sağlayıcılar gecikmeden gerekli teknik önlemleri uygulayabilecek.
Son derece acil durumlarda, yatırımcılara ya da piyasanın işleyişine ciddi zarar verme riski doğrudan ortaya çıktığında, özel gerekçeli bir kararla ve dinleme yapılmadan geçici tedbirler alınabilecek. Komisyon, kararın ardından on gün içinde ilgili tarafın savunmasını dinlemek zorunda olacak. Ardından tedbirlerin sürdürülmesi, değiştirilmesi ya da geri alınması konusunda gecikmeden karar verecek.
Tasarıya göre EETT, bu sürece tabi alan adı kayıtları hakkında haftalık bilgilendirme yapacak. Bu kayıtlar .gr ve .ελ gibi uzantıları kapsıyor. Sermaye Piyasası Komisyonu, alan adını ve sitelerin içeriğini inceleyecek; bu incelemede anahtar kelimelerden de yararlanacak. Bir sitenin lisanssız bir sağlayıcıya yönlendirdiği tespit edilirse, sitenin iki aylığına geçici olarak devre dışı bırakılması ve bu süre içinde silinmemesi için talimat verilecek. Ardından site kayıt listesinden silinecek. Teknik ayrıntılar, süreç ve uyum süreleri ise yasa tasarısının öngördüğü kararlarla belirlenecek.
Sermaye Piyasası Komisyonu Başkanı Vasiliki Lazarakou da dikkatli olunması gerektiğini vurguladı. Lazarakou, vatandaşları «aldıkları bilgileri çapraz kontrolden geçirmeye ve herhangi bir yatırım kararı vermeden önce yalnızca lisanslı profesyonellere başvurmaya» çağırdı.
Lisans olmadan hizmet sunmak tek başına ayrı bir ihlal. Yatırım dolandırıcılığı vakalarında ise bunun üzerine bütün bir yanıltma mekanizması ekleniyor. Özenle hazırlanmış bir internet sitesi, kullanımı kolay bir uygulama ve hevesli bir «danışman», gerçek bir yatırım şirketi izlenimi yaratıyor. Hedef kişiden hisse senedi alması, döviz ya da türev işlemleri yapması, kripto paralara yatırım yapması ya da sözde bir uzmanın paralarını yönetmesine izin vermesi isteniyor.
Vaat neredeyse hep aynı: Çoğu insanın henüz farkında olmadığı ve hemen yakalanması gereken bir fırsat. Facebook ya da Instagram'daki reklam, tanınmış bir iş insanının, gazetecinin ya da sanatçının yüzünü, bir bankanın logosunu ya da bilgilendirici bir internet sitesinin görünümünü kullanabiliyor. Röportaj uydurma, video dijital olarak değiştirilmiş ve sözde tavsiye sahte oluyor.
Reklamda yer alan kişinin ya da kurumun teklifle hiçbir ilgisi yok.
Bir tıklama iletişim formuna götürüyor. Oradan da kişisel yaklaşım başlıyor. Ardından «yurt dışı bir yatırım şirketi»nden bir telefon görüşmesi geliyor ya da WhatsApp veya Telegram'daki kapalı bir gruba davet ediliyor. Bu gruplarda münhasır analizler, yatırım tavsiyeleri ve başarı öyküleri dolaşıyor. İletişim, herkese açık reklamdan, adayın sürekli yönlendirildiği bir ortama taşınıyor.
İlk yatırım, deneme gibi görünecek kadar küçük. Belçika denetim kurumu FSMA, tipik bir örnek olarak 250 euroyu gösteriyor. Sahte platformda işlemler ve kazançlar görünüyor. Bakiye yükseliyor ve «danışman» bir sonraki teklifle geri dönüyor: İlk hamle kâr getirdiyse yatırım neden büyütülmesin?
Ancak ekrandaki rakamlar uydurma olabilir. Para da müşteriye gösterildiği gibi yatırılmamış olabilir. Güveni pekiştirmek için bazen küçük bir tutarın çekilmesine bile izin veriliyor. Ardından daha büyük yatırım baskıları, tekrarlayan aramalar ve hemen sona erecekmiş gibi sunulan fırsatlar geliyor.
Tuzak, müşteri paranın önemli bir bölümünü geri istediğinde ortaya çıkıyor. O zaman sözde vergiler, masraflar ve ek serbest bırakma koşulları ortaya çıkıyor. Müşteriden, zaten kazandığını düşündüğü parayı alabilmek için yeniden ödeme yapması isteniyor. Sonunda hesaba erişim kaybolabilir, yanıtlar kesilebilir ya da internet sitesi ortadan kaybolabilir.
«Yardım» teklifi bile yeni bir tuzak olabilir. Sözde danışman, işlemi kolaylaştırmak için bilgisayara uzaktan erişim istiyor. Siber Suç Soruşturma Dairesi, bu yöntemle banka bilgilerinin ele geçirilebileceği ve yurt dışına para transferleri yapılabileceği konusunda uyarıyor.
Ancak bir hizmet, kripto varlık sunduğu, elektronik ortamda işlediği ya da yabancı merkezli olduğu için kendiliğinden yasadışı olmuyor. Asıl önemli olan, gerçek sağlayıcının Yunanistan'da bu hizmeti sunmak için gerekli lisansa ya da başka bir yasal dayanağa sahip olup olmadığı. Aynı şekilde, tanınmış bir şirketin adı yasallığın kanıtı değil. O ad, şirketi taklit eden bir internet sitesinden kopyalanmış olabilir.
Bu yüzden kontrolün, para yatırılmadan önce yapılması gerekiyor. Kontrol; kesin şirketi, hizmeti sunma hakkını ve internet adresini kapsamalı. Bir uyarı listesinde adın bulunmaması güvenilirlik belgesi değil. Dijital «kepenk» indirildiğinde ise amacı yasadışı faaliyeti durdurmak. Ödenmiş paraların otomatik olarak geri dönmesini ise garanti etmiyor.
