Yunanistan–Kıbrıs kablosu projesinde sıra, NAVTEX ilanları ve deniz tabanı araştırmalarının ardından bakanlıklara, bankalara ve yatırım anlaşmalarına geçiyor. Başbakan Miçotakis'in Lefkoşa'da da dile getirdiği gibi ilk engeller aşıldı. Atina ve Lefkoşa, bir sonraki istişare turuna hazırlanıyor. Amaç, projenin yeniden kazandığı ivmeyi kaybetmemek.
Çevre ve Enerji Bakanı Stavros Papastavrou'nun Lefkoşa ziyareti büyük ihtimalle kasım ayı sonundan önce gerçekleşecek. Bakan, Kıbrıslı mevkidaşı Michalis Damianos ile yeni bir görüşme turu yapacak. Ancak iki bakan bugün Varşova'da da olacak. Burada Transatlantik Enerji İş Birliği Ortaklığı'nın (P-TEC) 7. Bakanlar Toplantısı'na katılacaklar ve elektrik ara bağlantısını orada da gündeme getirme ihtimali var.
Bu nedenle ay içinde iki toplantı yapılması bile dışlanmıyor. Gözler şimdi bekleyen mali konulara, sözleşmelere ve bir sonraki araştırma aşamasının takvimine çevrilmiş durumda. Siyasi yeniden başlangıçtan sonra, projenin ilerlemesini sağlayacak pratik kararların zamanı geliyor.
25 milyon euro
Zemin şimdi daha elverişli. Bu durum dün Lefkoşa'da Başbakan Miçotakis ile Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis arasında yapılan görüşmede de belli oldu. Başbakan, deniz tabanı araştırmalarının yeniden başladığını doğruladı. Kablo projesinin “sorunsuz, engelsiz ve orijinal plana uygun” ilerlediğinin altını çizdi.
Başbakanın aşılan “engeller”e yaptığı atıf dikkatlerden kaçmadı. Bu ifade, projenin ilerleyişinde sorun yaratan Türk tepkilerine de gönderme yapıyor. Elbette bu, bir sonraki araştırmalar öncesinde risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Mali açıdan somut bir gelişme de var. Lefkoşa, 2025 yılına ilişkin yükümlülüklerini karşılamak için ilk 25 milyon euroluk taksitin ödenmesi sürecini başlattı. Ödeme henüz tamamlanmadı. Ancak sürecin işletilmesi, iki taraf arasında sürtüşme yaratan bir mali sorunun çözülmesine yardımcı oluyor.
Bu taksit, Kıbrıs'ın inşaat maliyetlerine katkısına ilişkin anlaşma kapsamında yer alıyor. Söz konusu katkı, 2025–2029 dönemi için 125 milyon euroyla sınırlandırılmış.
Fransız bağlantısı
Mali bulmacanın bir sonraki parçası belirgin biçimde Fransız boyutu taşıyor. Meridiam'ın Great Sea Interconnector şirket yapısına yüzde 66 hisseyle girmesine ilişkin anlaşma bekliyor ve henüz kesinleşmedi. Kredi anlaşmaları meselesi de açık. Bu konudaki görüşmelerde Avrupa Yatırım Bankası ile Yunanistan Ulusal Bankası yer alıyor.
Bu noktada Emmanuel Macron'ın kişisel ilgisi daha fazla önem kazanıyor. Nikos Hristodulidis dün, Kiryakos Miçotakis, Fransa Cumhurbaşkanı ve Avrupa kurumlarının liderlik kadrosuyla sürdürdüğü koordinasyondan söz etti. Bu sırada projenin ilgili taraflar için hâlâ taşıdığı siyasi önemi vurguladı.
Dikkat Brüksel'de de devam ediyor. Avrupa fonlarından daha önce onaylanan 657 milyon euroya ek olarak, ilave finansman ihtimali Avrupa Komisyonu'nun gündeminde. Soru, yeni bir finansman paketinin ne zaman ve nasıl devreye gireceği. Kablo, Komisyonun hızlandırmaya çalıştığı projeler arasında yer alarak Avrupa Enerji Otoyolları (European Energy Highways) girişimine dahil edildi.
İki yönlü yorum
Ancak mali hesapların arkasında jeopolitik denklem de çözülmemiş durumda. Kablo, dün yapılan Hükümetlerarası Zirve'nin Ortak Bildirisi'nde açıkça anılmasa da Atina ve Lefkoşa, Doğu Akdeniz'de güvenlik ve istikrar konusunda yakın koordinasyonlarını sürdürdüklerini teyit ediyor. Bu teyit, uluslararası hukuka bağlılık ve iyi komşuluk ilişkileri taahhüdüyle birlikte yapılıyor.
Bu ifade, Ankara ile süren iki çözülmemiş ihtilafın gölgesinde daha geniş bir anlam kazanıyor. Bir yanda kablo araştırmalarına eşlik eden Türk itirazları var. Diğer yanda ise Doğu Akdeniz'de sürtüşme noktası olmayı sürdüren Türkiye–Libya mutabakatı bulunuyor.
Nitekim Avrupa Birliği Ekim ayında, Türkiye–Libya mutabakatının üçüncü devletlerin egemen haklarını ihlal ettiğini, Deniz Hukuku ile bağdaşmadığını ve üçüncü ülkeler için hukuki bir sonuç doğurmadığını yinelemişti. Bu nedenle iki meseleyi de adıyla anmasa bile, uluslararası hukuka ortak atıf mevcut koşullarda ek bir siyasi ağırlık taşıyor.
Dublin formülü
Lefkoşa'nın ardından Kiryakos Miçotakis bugün dikkatini Berlin'e çeviriyor. Burada, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın ev sahipliğinde düzenlenen Ukrayna için İstekliler Koalisyonu toplantısına katılacak.
Alman başkentinde ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'in bulunması, savaşı sona erdirme çabalarına bir ağırlık daha katıyor. Odak noktası, Ukrayna için güvenlik garantileri, Avrupa'nın müzakerelere katılımı ve bir barış anlaşmasının olması halinde sonrasında neler olacağı.
Özellikle dikkat çeken nokta, toplantının müzakerelerde Avrupa temsiline ilişkin formül üzerinde Dublin'de varılan anlaşmadan birkaç gün sonra yapılması. Anlaşmazlıklar ve kulis görüşmelerinin ardından Avrupalılar, Almanya, Fransa, İtalya, Polonya ve Birleşik Krallık'tan oluşan E5 formatı ile Avrupa kurumlarında uzlaştı.
Bu çözüm, Kiryakos Miçotakis'in İrlanda'nın başkentinden ortaya koyduğu öneri doğrultusunda ilerliyor.
Başbakan daha önce şunları söylemişti: “Avrupa kurumlarının temsil edilmesi gerektiğine ve bunun bazı büyük Avrupa ülkelerince desteklenebileceğine her zaman inandım.” Başbakan, Avrupa'nın kendi güvenliğine ilişkin kararlarda anlamlı bir söz sahibi olması gerektiğinin de altını çizmişti.
Temsil meselesi artık siyasi bir çözüme kavuştuğuna göre, Berlin'deki zorluk, bir sonraki diplomatik adımlardan önce ortak bir Avrupa pozisyonu oluşturmak. Atina, barış arayışının toprak üzerindeki fiili durumların meşrulaştırılmasına yol açamayacağı yönündeki kararlı tutumuyla toplantıya katılıyor.
Mahalleler mücadelesi
Büyük diplomatik masalardan sonra Kiryakos Miçotakis yarın, cuma günü Attika'nın mahallelerine dönüyor. Bir sonraki durağı İliupoli. Burada, Eirinis Bulvarı'nda saat 17.30'da vatandaşlarla bir buluşma planlanmış. Bu, Miçotakis'in son dönemde benimsediği kısa ve hedefli ziyaret modelinin devamı niteliğinde.
Bu bölgenin seçilmesi siyasi açıdan tesadüf değil. İliupoli, Atina Güney Sektörü'nde yer alan büyük bir kentsel belediye. Merkez-sol eğilimi güçlü olan bu belediyede Yeni Demokrasi'nin seçim performansı bölge ortalamasının altında kalıyor. Haziran 2023'te iktidar partisi burada yüzde 37,74 oy alırken, Atina Güney Sektörü genelinde bu oran yüzde 42,31 idi. 2024 Avrupa seçimlerinde ise partinin İliupoli'deki payı yüzde 25,08'e düştü.