Atina'daki Yunanistan Ulusal Operası (GNO), orkestrasıyla birlikte bugün (15 Ekim) Manhattan'daki ünlü Carnegie Hall'un Stern Auditorium/Perelman Stage salonunda özel bir konser veriyor. Konserde, Nikos Kazancakis'in eserinden ve kişiliğinden ilham alan Yunan bestecilerin önemli yapıtları seslendirilecek.
'Nikos Kazancakis: Müzikte Bir Odysseia' adını taşıyan konserde GNO, New York seyircisine Manos Hacidakis, Mikis Teodorakis, Nikos Skalkotas, Dimitri Mitropulos ve Giorgos Kumendakis'in simgesel eserlerini içeren geniş bir Yunan sanat müziği panoraması sunacak.
Konserde uluslararası üne sahip Yunan şef ve Avusturya'daki Graz Operası'nın müzik direktörü Vasilis Hristopulos yönetecek. Solistler arasında uluslararası alanda tanınan mezzo-soprano Anita Rachvelishvili ile Yunan soprano Maria Kostraki yer alacak. GNO Orkestrası ile Manos Hacidakis Ensemble de sahne alacak.
Dünyada en çok çevrilen Yunan yazarı Nikos Kazancakis, 20. ve 21. yüzyılda Yunan müzik üretimi için en kalıcı ve verimli ilham kaynaklarından biri oldu. Eserleri müzik ve sinema aracılığıyla dünyanın dört bir yanına ulaştı ve Kazancakis, dünyada en tanınan edebiyat figürlerinden biri hâline geldi. 'Zorba the Greek', 'Kaptan Mihalis', 'Yeniden Çarmıha Gerilen Mesih' ve 'Mesih'in Son Ayartması' gibi yapıtlar, Yunan kültürünü dünyanın en uzak köşelerine taşıdı.
Derin bir felsefi ve trajik niteliği olan, aynı zamanda halk yaşamına ve günlük deneyime sıkı sıkıya bağlı olan eserleri; özgürlük, kader, inanç ve insanın aşkınlığı gibi temel soruları ele alıyor. Yazınının şiirsel ve dramatik gücü, önde gelen Yunan bestecilerin dikkatini çekti. Bu besteciler, müzikal düzenlemeleriyle Kazancakis'in evrenindeki yoğunluğu, düşünsel derinliği ve varoluşsal nabzı müzik diliyle aktarmaya çalıştı. Kazancakis'in müzik repertuvarına dolaylı katkısı en az beş farklı türü kapsıyor: senfonik müzik, opera, bale ve tiyatro ile sinema müziği. Kazancakis'ten ilham alan müzik eserleri, metinlerin sadece müzikal yorumları olmanın ötesinde, edebiyat ile müzik arasında yaratıcı diyaloglar kuruyor. Bu eserler, modern Yunan müzik kimliğinin ve daha geniş anlamda sanat kimliğinin oluşumunda belirleyici rol oynadı.
Carnegie Hall'da sunulacak program, farklı kuşaklardan Yunan bestecileri birbirine bağlayan özgün bir müzikal köprü kuruyor. Bestecilerin estetik ve sanatsal yolları birbirinden farklı olsa da hepsi Nikos Kazancakis'in entelektüel ve manevi dünyasından ve Girit adasından derinden etkilendi. Girit, kimi zaman doğum yeri, kimi zaman miras, kimi zaman da sembolik bir referans olarak bu etkinin merkezinde yer aldı.
Kazancakis'in 'Kaptan Mihalis' romanı, Hacidakis'in (1925-1994) önemli bir ilham kaynağı oldu. Hacidakis, 1966'da aynı adlı tiyatro uyarlaması için müziği besteledi. Kazancakis'in özgürlük, fedakârlık ve iç çatışma temaları, Hacidakis'in müziğinde epik bir anlatıdan çok lirik ve varoluşsal bir yoruma dönüşüyor. Müzik, kahramanın iç dünyasını aydınlatıyor ve Kazancakis'in sözleriyle esaslı bir ilişki kurarak esere bağımsız bir sanatsal okuma sunuyor. Eser, soprano Maria Kostraki tarafından Manos Hacidakis Ensemble eşliğinde seslendirilecek.
Nikos Kazancakis'in dünyadaki en tanınmış müzikal yansıması kuşkusuz Teodorakis'in (1925-2021) 'Zorba'sı. Teodorakis, Michel Cacoyannis'in Kazancakis'in romanından uyarladığı 'Zorba the Greek' filminin müziğiyle kahramana kendine özgü bir müzikal kimlik ve bir ses kazandırdı. Özellikle ünlü 'Zorba'nın Dansı' sayesinde bu müzik, uluslararası düzeyde Yunan ruhuyla özdeşleşti. Ünlü mezzo-soprano Anita Rachvelishvili de konserde sahne alıyor.
Kumendakis (1959 doğumlu), senfonik eseri 'Amor Fati – Kadere Sevgi' (2007) ile Kazancakis'in felsefesinden ve ruhundan ilham alıyor. Girit müziğine ve bu müziğin karakteristik 'kontylies' adlı formuna soyut bir orkestral dille yaklaşıyor; geleneksel müzik enstrümanları kullanmıyor. Yazarın ölümünün ellinci yılı için yazılan Amor Fati, adından da anlaşılacağı gibi Kazancakis'in kadere kabullenişini ve bestecinin Girit müzik kimliğiyle olan derin bağını yansıtıyor. Eser, bu konserde Amerika prömiyerini yapacak.
Konserde ayrıca, Kazancakis'i etkileyen Girit adasının yüzyıllara dayanan tarihinden ve halk kültüründen ilham alan iki ayırt edici Yunan sanat müziği eseri de yer alacak.
Skalkotas'ın (1904-1949) üç 'Girit Dansı' eseri, Girit'ten ve Girit müziğinden ilham alıyor. Modern Yunan müziğinin önde gelen isimlerinden Skalkotas, Ulusal Okul ve neoklasisizmden atonaliteye ve on iki ton tekniğine uzanan geniş bir yelpazede eserler verdi. En simgesel yapıtı '36 Yunan Dansı', Yunanistan'ın dört bir yanındaki halk şarkılarına ve geleneksel melodilere dayanıyor. Bu eser, söz konusu müziklerin ayırt edici özelliklerini öne çıkarırken Yunan coğrafyasının çeşitliliğini de vurguluyor.
Girit kültüründen etkilenen Dimitri Mitropulos (1896-1960), 1919'da 'Girit Şöleni'ni yazdı. 20. yüzyılın en önemli Yunan şefi olan ve Kazancakis ile dostluğu bulunan Mitropulos, uluslararası kariyerine Berlin Filarmoniği ile başladı. Amerika'da da parlak bir kariyer yaptı; bu süreçte New York Filarmonisi'nin müzik ve sanat direktörlüğü dahil birçok görev üstlendi. New York Filarmonisi, Carnegie Hall'da da sahne aldı. 'Girit Şöleni', Skalkotas'ın daha sonra orkestrasyon yaptığı, piyano için yazılmış ve Mitropulos'un ilk dikkate değer gençlik eserlerinden biri.
Carnegie Hall konseri, Yunanistan Ulusal Operası'nın uluslararası yayılma çalışmasının bir parçası. GNO, Avrupa, Asya, Avustralya ve Afrika'daki olağanüstü başarılı turnelerinin ardından bu konseri veriyor. Konser, New York Yunanistan Başkonsolosluğu ve Amerika Yunan Ortodoks Başpiskoposluğu'nun himayesinde düzenleniyor.
Konser, Stavros Niarchos Vakfı'nın (SNF) GNO'nun uluslararası sanatsal yayılımını güçlendirmek için sağladığı hibe sayesinde mümkün oluyor. Konser ayrıca vakfın 30 yıllık hayırseverlik faaliyetlerini kutlayan etkinliklerin bir parçası.
