Türkiye'nin Antonio Guterres'in yerine geçmesi için yarışan BM Genel Sekreteri adayı Feridun Sinirlioğlu, zor bir diplomatik sınavla karşı karşıya. Adaylık yarışında kalmaya çalışan Sinirlioğlu, Güvenlik Konseyi'nin son gayriresmi oylamasında zayıf bir performans sergiledi. Aynı dönemde Yunanistan, Kıbrıs, AB ve İsrail de onun uluslararası uyuşmazlıklardaki önceki tutumlarına ilişkin sert sorular yöneltti.
Sinirlioğlu, pazartesi günü Güvenlik Konseyi üyeleriyle gayriresmi bir diyalog yürüttü. Bu görüşme, cuma günü Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ile yaptığı etkileşimli oturumun ardından gerçekleşti. Dokuzuncu gayriresmi oylamanın önümüzdeki günlerde yapılması bekleniyor, ancak tarihi resmen açıklanmadı.
Geçen hafta yapılan sekizinci oylamada Türk adaya Konsey'in 15 üyesinden 3 olumlu, 8 olumsuz oy çıktı. Dört üye ise görüş bildirmedi. Sonuçlar resmen açıklanmadı.
Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi (ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere), genel sekreter adayları için yapılan herhangi bir öneriyi veto etme yetkisine sahip. Seçim süreci daha belirleyici bir aşamaya girerken bu ülkelerin tutumları özellikle önem kazanıyor.
Eski Türkiye Dışişleri Bakanı ve 2016-2023 yılları arasında BM Daimi Temsilcisi olan Sinirlioğlu, şu anda Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın (AGİT) genel sekreterliğini yürütüyor. Ankara, Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesiyle diplomatik temaslarda bulunduktan ve halefiyet sürecini ilerletmeye çalıştığı bir dönemde, 1 Kasım'da onu aday gösterdi.
Guterres'in ikinci dönemi 31 Aralık'ta sona eriyor. Yerine gelecek genel sekreterin ise 1 Ocak 2027'de göreve başlaması bekleniyor.
Uluslararası hukuka ilişkin sorular
Cuma günkü Genel Kurul diyaloğunda Yunanistan, Kıbrıs, AB ve İsrail, Sinirlioğlu'nun önceki tutumlarıyla ilgili soruları gündeme getirdi. Sorular, onun BM Şartı'na ve uluslararası hukuka bağlılık yönündeki açıkladığı taahhüde odaklanıyordu.
Yunanistan'ın BM Daimi Temsilcisi Aglaia Balta, 2019'da Türkiye ile Trablus merkezli Libya yönetiminin imzaladığı deniz yetki alanları mutabakatına odaklandı. Bu mutabakat, doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını belirlemek amacıyla imzalanmıştı.
Balta, Sinirlioğlu'nun BM Daimi Temsilcisi olarak savunduğu pozisyonları hatırlattı. Atina'nın, onun önceki diplomatik eylemleri ile açıkladığı uluslararası hukuka bağlılığı arasında bir çelişki saydığı noktaları öne çıkardı.
Balta, Türkiye ile Libya'nın ne bitişik ne de karşılıklı kıyılarının olmadığını, dolayısıyla ortak bir deniz sınırının bulunmadığını söyledi. Ayrıca mutabakatın Girit ve Onikiadalar dahil Yunan adalarını yok saydığını ve bu adaların Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nde (UNCLOS) yansıyan şekilde deniz bölgesi oluşturma hakkını göz ardı ettiğini belirtti.
Balta, anlaşmayı “coğrafyanın açık bir biçimde yeniden şekillendirilmesi” olarak niteledi. Mutabakatın Libya Temsilciler Meclisi tarafından onaylandığı öne sürülse de bu onayın mutabakata hukuki bir geçerlilik kazandıramayacağını ekledi.
Balta, Sinirlioğlu'na iyi niyet, uluslararası hukuk ve uyuşmazlıkların barışçıl çözümü konusundaki açıklanmış bağlılığını, Atina'ya göre coğrafi gerçekleri yok sayan ve uluslararası hukuku ihlal eden iddiaları savunmasıyla nasıl uzlaştırdığını sordu.
Sinirlioğlu cevabında, Türkiye tarafından aday gösterildiğini ancak diyaloğa ülkesinin temsilcisi olarak katılmadığını vurguladı.
Ayrıca Yunanistan'ın, AGİT genel sekreterliği seçiminde ortak bir Yunan-Türk adaylığı aracılığıyla kendisini desteklediğini hatırlattı. Tarafsız ve bağımsız bir uluslararası devlet memuru olarak görevini defalarca yerine getirebildiğini de ekledi.
“Elbette bir milli kimliğim var, ama defalarca tarafsız ve bağımsız bir uluslararası devlet memuru olabileceğimi de kanıtladım” dedi. Bu sözleriyle Türkiye-Libya mutabakatının esasına ise değinmedi.
Kıbrıs meselesi ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin tanınması
Kıbrıs'ın BM Daimi Temsilcisi Maria Michael, Türk adaya beş soru yöneltti. Sorular Kıbrıs Cumhuriyeti, ara bölge, kapalı Maraş bölgesi ve Türkiye'deki insan hakları endişeleri üzerine odaklanıyordu.
Michael, Sinirlioğlu'nun ulusal sıfatıyla yazdığı 19 Mayıs 2022 tarihli bir mektuba atıfta bulundu. Mektupta Sinirlioğlu, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin 1963'te hukuki varlığını yitirdiğini savunmuştu. Michael, onun şimdi Kıbrıs Cumhuriyeti'nin egemenliğini, bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve BM üyesi devlet statüsünü tanıyıp tanımadığını sordu.
Michael ayrıca Sinirlioğlu'ndan, Ağustos 2023'te Pyla bölgesinde BM barış gücü askerlerine yönelik saldırıları kınamasını, Güvenlik Konseyi'nin Maraş konusundaki tutumunu desteklemesini ve ilgili kararların uygulanmasına bağlı kalmayı taahhüt etmesini istedi.
Sorulardan kalanlar, 2024'te BM İşkenceye Karşı Komitesi'nin gündeme getirdiği Türkiye'deki yaygın işkence iddialarıyla ve 2025'te İstanbul Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun gözaltına alınmasının ardından kamusal gösterilere getirilen kısıtlamalarla ilgiliydi. Michael, Sinirlioğlu'nun bu iddialara ilişkin bağımsız soruşturmaları destekleyip desteklemediğini ve genel gösteri yasaklarının hukuka aykırı olduğu yönündeki BM İnsan Hakları Ofisi değerlendirmesine katılıp katılmadığını sordu.
Türk diplomat beş soruyu tek tek yanıtlamadı. Bunun yerine, seçilmesi halinde BM Şartı'nın Kıbrıs meselesi dahil çalışmalarına yön vereceğini söyledi. Uluslararası jeopolitik ortamdaki değişikliklerin uluslararası uyuşmazlıkları kaçınılmaz olarak etkilediğini de belirtti.
Sinirlioğlu, bir kişinin kişisel inançlarını korurken yine de tarafsız görevlerini dürüstlükle yerine getirebileceğini savunarak eski BM Genel Sekreteri Dag Hammarskjöld'e atıfta bulundu.
AB ve İsrail yeni sorular yöneltti
AB temsilcisi, uluslararası hukuka saygı ve deniz güvenliği konusundaki endişelerini dile getirdi. Sinirlioğlu'na, genel sekreterlik makamının yetkisini UNCLOS'a uyumu teşvik etmek ve ihlallerden hesap sorulmasını sağlamak için nasıl kullanacağını sordu.
Türk aday, seyrüseferin özgürlüğü ve güvenliğinin temel öncelikleri olacağını söyledi. Ticari gemilere yönelik saldırıları, sivil denizcilere yönelik tehditleri ve gerekçesiz seyir kısıtlamalarını, kaynağı ya da amacı ne olursa olsun kabul edilemez olarak niteledi. UNCLOS'a adıyla açıkça atıfta bulunmadı.
İsrail'in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon, Sinirlioğlu'nun Hamas'a ilişkin tutumunu sorguladı. Danon, 2018'de Türkiye'nin BM Daimi Temsilcisi olduğu dönemde, grubu kınayan ve şiddet eylemlerinin sona ermesi çağrısı yapan bir değişiklik önergesini reddetmesi için Genel Kurul'a çağrıda bulunduğunu hatırlattı.
7 Ekim 2023'teki İsrail'e yönelik saldırılara atıfta bulunan Danon, BM'nin en üst düzey diplomatik göreve talip olan Sinirlioğlu'nun Hamas'ı açık ve net biçimde kınayıp kınayamayacağını sordu.
Türk aday, terörizmi her biçimiyle tam ve açık bir şekilde kınadığını yanıtladı. Hamas'ın da uluslararası hukuku ihlal etmesi halinde diğer tüm örgütler gibi hesap vermesi gerektiğini ekledi.
