Yeni 2026/27 zeytinyağı sezonu, dünya genelinde üretimde önemli bir artış beklentisiyle başladı. Bu durumun hem zeytinyağı fiyatlarını hem de piyasadaki dengeyi etkilemesi bekleniyor.
Elverişli hava koşulları ve birçok üretim bölgesindeki yağışlar olumlu bir tablo çiziyor. İlk tahminlere göre dünya üretimi 3,5 milyon tonu aşabilir. Yunanistan'da ise üretimin 300.000 ton civarında olması öngörülüyor. Bu tahminler, daha iyi bir yıl beklentisini güçlendiriyor.
Ancak üreticiler yüksek maliyetler ve işgücü sıkıntısıyla karşı karşıya.
Üretimdeki artış, hasat döneminde olan üreticiler için mutlaka fiyatların yükselmesi anlamına gelmiyor. Üreticiler, artan maliyetler ve işçi eksikliğiyle uğraşırken gelirlerinin daha da küçüleceğinden endişe ediyor.
Öte yandan arzdaki artış; sınırlı talep, depolardaki stoklar ve uluslararası piyasadaki baskılarla birleşince rekabet koşullarını doğuruyor. Bu da fiyatların daha da gerileme ihtimalini artırıyor.
Zeytinyağında fiyatlara baskı
Manolis Yanulis, Zeytinyağı Sektörlerarası Örgütü'nün başkanı. OT'ye konuşan Yanulis, bu sezon üretimin hem Yunanistan'da hem de Akdeniz'in geri kalanında iyi başladığını söylüyor. Ancak üretici fiyatlarının yoğun biçimde baskı altında olduğunu vurguluyor. Yanulis'e göre fiyatlar şu sıralar kilogram başına 3,20 ile 3,30 euro arasında seyrediyor. Üretimin sürdüğünü belirten Yanulis, « Fiyatların nasıl gelişeceği konusunda tahmin yürütmek için henüz çok erken » diyor.
Yanulis, hasadın başında ortaya çıkan yüksek fiyatlı sözleşmelerin piyasanın gerçek tablosunu yansıtmadığını da belirtiyor. Çünkü bu sözleşmeler sınırlı miktarlara ait ve zeytin veriminin düşük olduğu bir döneme denk geliyor.
SEVİTEL Müdürü Yorgos Mitrakos da OT'ye şunları söylüyor: « Bu yıl üretimde bir istikrar görülüyor. Bu da bizi dünyada en fazla üretim yapan ilk beş ülke arasına koyuyor. Ancak dünya üretimindeki artışla birlikte üretici ve dolayısıyla sanayi tarafında fiyatlar üzerinde baskı oluşuyor. Yine de nihai durumun nasıl şekilleneceği konusunda henüz erken. »
Yeni dönem için ilk tahminlere göre İspanya, yaklaşık 1,6 milyon tonla dünya üretiminde birinci sırayı koruyacak. Ayrıca İtalya, Yunanistan, Türkiye ve Tunus'tan da önemli miktarlarda üretim bekleniyor.
Yunanistan'da paketlenmiş zeytinyağının 90.000 ile 100.000 ton arasında olduğu tahmin ediliyor.
Artan arz: Tüketimin sınavı
Zeytinyağı hasadı henüz başlangıç aşamasında olsa da genel tablo, piyasanın ürün bolluğunun olduğu bir döneme girdiğini gösteriyor. Gelişmelerin büyük ölçüde tüketimin seyrine ve üretilen miktarların piyasada emilip emilmeyeceğine bağlı olacağı görülüyor.
OT'ye konuşan SEVİTEL Müdürü, temel sorunun arz ile talep arasındaki dengesizlik olduğunu anlatıyor. Müdür Mitrakos şöyle diyor: « Üretim artarken mevcut stoklar dünya genelinde yaklaşık 500.000 tona, Yunanistan'da ise 40.000 tona ulaşıyor. Tüketim ise durgun kalmaya devam ediyor. Bu durum üreticiler ve sanayi üzerinde baskı yaratıyor. »
Yunan zeytinyağında paketleme oranı düşük
Yunan zeytinyağının en önemli yapısal sorunlarından biri, paketleme oranının hâlâ düşük olması. Ürünün yüksek kalitesine ve uluslararası alanda tanınmasına rağmen önemli miktarda zeytinyağı hâlâ dökme olarak satılıyor. Bu nedenle katma değerin büyük kısmı Yunanistan dışında oluşuyor.
Yunanistan'da paketlenmiş zeytinyağı miktarı 90.000 ile 100.000 ton civarında. Bu miktarın artırılması, Yunan zeytinyağının uluslararası piyasalardaki konumunu güçlendirmek için temel bir koşul.
Bay Mitrakos'un belirttiği gibi paketlemenin artırılması, organize ihracat faaliyeti ve yerli üretimin daha iyi değerlendirilmesi sektörün geleceği için kritik faktörler. Diğer Avrupa ülkelerine yapılan dökme zeytinyağı satışları ise Yunan işletmelerinin büyüme imkânlarını sınırlamaya devam ediyor.
Gümrük vergileri ihracatın haritasını değiştiriyor
Artan üretimin yanı sıra Avrupa piyasasını etkileyen bir diğer faktör, ticaret politikaları ve uluslararası işlemlerdeki gümrük vergileri.
Etkiler Amerikan piyasasında şimdiden görülüyor. OT'ye konuşan Mitrakos'a göre İspanya bu pazardaki baskın konumunu kaybediyor, Tunus ise daha önemli bir tedarikçi olarak öne çıkıyor.
Avrupa ürünlerine uygulanan gümrük vergileri, İspanya ve Yunan zeytinyağlarının rekabet gücünü etkiliyor. Aynı zamanda rekabet koşullarını daha uygun sunabilen üçüncü ülkelere de yer açıyor. SEVİTEL Müdürü, « Tunus şu anda Amerika pazarında lider konumda » diye vurguluyor.
Bu bağlamda Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne yaptığı başvuru da gündemde. Türkiye, 60.000 ton zeytinyağının gümrük vergisi olmadan ithal edilmesini talep ediyor. Bu gelişmenin, özellikle Türk üretimindeki belirgin artış nedeniyle Avrupa piyasasının gündemine girmesi bekleniyor.
İspanya'nın yüzde 12'lik zeytinyağı çekme uygulaması
Avrupa piyasası açısından önemli bir gelişme, İspanya'nın 2026/27 dönemi için üretimin yüzde 12'sinin zorunlu olarak piyasadan çekilmesine yönelik bir mekanizmayı devreye sokma kararı.
Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı'nın (MAPA) kararına göre İspanyol zeytinyağı fabrikaları, zeytinyağı kategorisinden bağımsız olarak üretimin yüzde 12'sini, yaklaşık 188.000 tonu piyasadan çekmekle yükümlü. Bu miktar 30 Eylül 2027'ye kadar depolanmış halde kalacak.
Yunan piyasası açısından Zeytinyağı Sektörlerarası Örgütü Başkanı OT'ye net konuşuyor. Yanulis'e göre İspanya'da üretimin yüzde 12'sinin çekilmesi Yunan piyasasını etkilemeyecek. Çünkü çekilen miktarlar Akdeniz genelindeki üretim karşısında önemsiz kalıyor. Yanulis şöyle diyor: « Başlangıçta bu zeytinyağları önümüzdeki dönemde piyasaya girmeyecek, ancak sezonun ilerleyen bir aşamasında piyasaya çıkacak. »
