Avrupa Birliği, Rusya'ya yönelik 21. yaptırım paketinde anlaşmaya vardı. Financial Times'ın haberine göre, Yunanistan'ın bir haftayı aşkın vetosu nedeniyle kaotik bir hal alan müzakerelerin ardından varılan uzlaşma, 23 Temmuz'da AB büyükelçileri tarafından onaylandı. Yunan kamu yayıncısı ERT'nin aktardığına göre, paket kapsamında Yunan nakliye şirketi Dynagas'ın, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden önce imzalanan sözleşmeler kapsamında Rus LNG'sini üçüncü ülkelere taşımaya 12 ay daha devam etmesine izin verilirken, yeni sözleşmelere izin verilmiyor. Dynagas, Yunan milyarder George Prokopiou'ya ait olup 27 LNG gemisinden oluşan bir filoya sahip; bazı gemiler Yamal LNG tesisi yakınındaki Arktik buzda çalışmak üzere özel olarak inşa edildi. 2025 başından itibaren şirketin 11 gemisi 144 sefer yaparak 10 milyon metrik tondan fazla Rus LNG'si taşıdı. Yunan bir temsilci, yasağın şirketi 'yok edeceği' uyarısında bulundu. Yunanistan'ın elde ettiği muafiyet sayesinde, Rus gazının AB dışı ülkelere tedarik rotası korunmuş oldu. Atina, yasağın hiçbir zaman ileri transferleri kapsamadığını savundu. Bir AB diplomatı, 'LNG'nin üçüncü ülkelere transferi konusundaki tartışmalı konuda bir uzlaşmaya varıldı' dedi. Muafiyetin, Şubat 2022'deki işgal öncesi imzalanan sözleşmeler kapsamındaki transferleri ve ilgili alımları kapsadığını belirten diplomat, 'AB operatörleri tarafından bu transferlerin herhangi bir şekilde genişletilmesi kısıtlanmıştır' ifadelerini kullandı. Üye ülkelerin muafiyeti yıllık olarak gözden geçireceği belirtildi. Uzlaşmaya İrlanda'nın arabuluculuk yaptığı öğrenildi.
Rus petrolüne varil başına 44,10 dolar olan tavan fiyat uygulaması da bir yıl uzatıldı. Orijinal teklifte altı aylık bir dondurma öngörülmüştü ancak büyükelçiler süreyi bir yıla çıkardı. Güncelleme için son tarih bir hafta önce geçmişti ve anlaşma sağlanamadığı için mevcut fiyat müzakereler sürerken birkaç gün daha yürürlükte kaldı. Anlaşma olmaması halinde tavan fiyat, Orta Doğu'daki çatışmalar ve ABD-İran arasındaki gerilimin etkisiyle küresel piyasa fiyatlarına paralel olarak varil başına 58 dolara kadar yükselecek ve Kremlin'in Ukrayna savaşını finanse etmek için kullandığı geliri artıracaktı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, bu adımın 'Rus savaş makinesinin piyasa şoklarından yararlanmasını engelleyeceğini' söyledi. LNG muafiyetinin bir yıl süreyle geçerli olacağı ve AB başkentleri aksine karar vermediği sürece otomatik olarak yenileneceği belirtildi. Amaç, Moskova'nın enerji krizini başka bir gelir kaynağına dönüştürmesini engellemek.
Uzlaşmanın anahtarı, Yunanistan'ın LNG taşımacılığına yönelik yasağa karşı çıkmasıydı. Yunan yetkililer, Rus ihracatçıların başka ülkelere kayıtlı gemileri kullanacağını veya Asyalı operatörlere yöneleceğini, bu nedenle yasağın etkisiz kalacağını ve Avrupalı şirketlerin sözleşme ve varlık kaybı yaşayacağını savundu. Atina'nın haftalarca süren itirazı sonucu, savaş öncesi sözleşmelere dayanan belirli nakliye operasyonlarına yenilenebilir bir yıllık muafiyet sağlanırken, buna karşılık Yunanistan petrol tavan fiyatının dondurulmasını kabul etti. Bu uzlaşma, önerilen Rus gazının AB dışına ihracatı yasağına ilişkin son anlaşmazlığı da çözmüş oldu. Yunan armatörler, Avrupa'nın özel LNG filosunun önemli bir bölümünü kontrol ediyor; ayrıca Yunan şirketleri, G7'nin Aralık 2022'de tavan fiyat rejimini başlatmasından bu yana Rus petrolünün taşınmasında da büyük rol oynadı. Financial Times analizine göre, Yunan şirketleri son üç yılda Rus petrol taşımacılığından 3,8 milyar doların üzerinde gelir elde etti; Haziran 2023'ten bu yana Rus petrol sevkiyatından en çok kazanan 20 şirketten sekizi Yunan, Mayıs ayında ise Yunan operatörler Rus ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 15'ini gerçekleştirdi.
Görüşmelere yakın diplomatlara göre, uzlaşma kapsamında blok ülkeleri, Rusya'nın LNG ihracatını üçüncü ülkelere taşımaya 12 ay süreyle devam edebilecek ve bu süre uzatılabilecek. Ancak hacimler 2025 seviyesiyle sınırlandırılacak. Aksi takdirde tavan fiyat, küresel petrol fiyatını referans alan sistem nedeniyle otomatik olarak artacaktı. Petrol fiyatları, ABD ve İran arasındaki çatışmaların ardından Çarşamba günü erken saatlerde varil başına 95 doların üzerine çıkarak altı haftanın en yüksek seviyesine ulaştı.
Çarşamba günü geç saatlerde üst düzey bir AB yetkilisi, önerilen anlaşmayı 'rezalet' olarak nitelendirirken, Rusya'ya karşı ek önlemler konusunda fikir birliğine varmanın giderek zorlaştığı vurgulandı. Paketin Avrupa Komisyonu'nun orijinal teklifine kıyasla önemli ölçüde sulandırıldığı belirtiliyor. Bir AB diplomatı, 'Bu paket üzerindeki müzakereler zorluydu, ancak önceki 20 pakette olduğu gibi AB birliğini koruyarak kalan konularda anlaşmaya vardık' dedi. Bir diğer diplomat ise, muafiyetin kaldırılmasının zor olabileceğini ifade etti.
Anlaşma kapsamında, AB Dış Eylem Servisi tarafından önerilen yaklaşık 250 kuruluşun neredeyse tamamı yaptırım listesine eklendi. Paket ayrıca Rusya'nın finansal sistemine yönelik kısıtlamalar da içeriyor; 94 Rus finans kurumu (çoğunlukla banka) ve Moskova borsası, varlık dondurma, seyahat yasağı ve işlem yasağı kapsamına alındı. Ayrıca 32 Rus bankasına daha AB muadilleriyle işlem yapma yasağı getirildi. Brüksel, özellikle daha küçük bölgesel bankalar ve diğer ülkelerdeki kurumlar aracılığıyla yapılan ödemeleri aksatmayı hedefliyor. Anlaşma kapsamında Rusya'nın yaptırımları delmek ve hibrit savaş yürütmek için kullandığı gölge filosundaki 600'den fazla gemi AB limanlarına ve hizmetlerine erişimden men edildi; bu, gölge filoya yardım eden gemilerin ilk kez hedef alınması anlamına geliyor. Ayrıca ek kripto para platformları ve petrol ticaret şirketleriyle yapılan işlemlere yasak getirildi. Ancak Komisyon'un bazı önerileri nihai anlaşmaya girmedi: Rus balığına yönelik ticaret kısıtlamaları, Portekiz, Almanya ve Polonya'nın itirazıyla tamamen çıkarılırken; birçok AB ülkesinin daha ucuz Rus morina ve pollock balığına bağımlı olduğu belirtiliyor. Ayrıca Bulgaristan, listeden Patrik Kirill ve Lukoil kurucusu Vagit Alekperov'un çıkarılmasını sağladı. Rus askerlerine yönelik Schengen bölgesine giriş yasağı önerisi ise Fransa, İtalya ve Yunanistan'ın itirazıyla uygulamaya dönük bir taahhüt düzeyine indirgenirken; bunun yerine silahlı kuvvetlerde görev yapmış kişilerin AB'ye girişini zorlaştıracak vize kısıtlamaları getirildi. Müzakereler, Avusturya'nın Raiffeisen Bank International'ın dondurulmuş Rus varlıklarına erişmesi konusunda ısrar etmesi nedeniyle haftalarca gecikti; bu konu daha sonra ele alınmak üzere yasal metinde bir recital'e itildi.
Yaptırımların Rusya ekonomisi üzerindeki etkisi karmaşık bir tablo çiziyor. Rusya'nın petrol ve gaz gelirleri 2026'nın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 22,7 azaldı. Rusya Merkez Bankası verilerine göre ekonomik büyümenin yüzde 0,6, enflasyonun yüzde 6,2 ve bütçe açığının GSYİH'nın yüzde 3,2'si olması bekleniyor. Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'ne (CREA) göre, tavan fiyatın tam olarak uygulanması halinde Haziran ayında Rus petrol gelirlerinde yaklaşık 5 milyar euroluk bir kesinti sağlanabileceği, ancak mevcut uygulamada bu baskının büyük ölçüde kaybolduğu belirtiliyor.
Brüksel, yaptırımların Rusya'nın savaş ekonomisini zayıflattığını savunsa da Rusya, sözde gölge filosu ve Batı dışı şirketler aracılığıyla büyük miktarda petrol ihraç etmeye devam ediyor. Uzmanlar, Moskova'nın diğer ülkelerin yardımıyla yaptırımları arka kapıdan gevşetmeyi sürdürdüğünü, Brüksel'in ise dünyanın geri kalanını kendi ekonomik çıkarlarına karşı hareket etmeye zorlayamadığını ifade ediyor. Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ise anlaşmayı Moskova üzerindeki baskıyı artıran bir adım olarak nitelendirerek, 'enerji, finansal hizmetler, kripto ve ticareti kapsıyor' dedi ve AB'nin Ukrayna'ya desteğinin sarsılmaz olduğunu vurguladı. Anlaşma şimdi resmi onay için yazılı prosedürle ulusal başkentlere gönderilecek.
Yunanistan, AB'nin 21. yaptırım paketinde Rus LNG'nin taşınmasına ilişkin bir muafiyet elde etti. Yunan kamu yayıncısı ERT'ye göre, muafiyet, savaş öncesi sözleşmeler kapsamında Rus LNG'sini üçüncü ülkelere taşımaya izin veriyor. Yunanistan'ın elde ettiği bu muafiyet, Rus gazının AB dışı ülkelere tedarik rotasını koruyor. Yunan armatörler, Avrupa'nın özel LNG filosunun önemli bir bölümünü kontrol ediyor. Yunan şirketleri, G7'nin Aralık 2022'de tavan fiyat rejimini başlatmasından bu yana Rus petrolünün taşınmasında da büyük rol oynadı. Financial Times analizine göre, Yunan şirketleri son üç yılda Rus petrol taşımacılığından 3,8 milyar doların üzerinde gelir elde etti.
