ATİNA. Türkiye'nin Ege'de attığı son adımlar, Yunanistan ile yaşanan anlaşmazlıkların sıradan bir tekrarı değil. Ankara'nın Yunanistan'ın deniz parklarına, Deniz Alanları Planlama çerçevesine ve en son olarak da Yenilenebilir Enerji Kaynakları Özel Alan Planlama Çerçevesine yönelik art arda yaptığı itirazlar, uzun süredir dile getirdiği iddialarını deniz alanlarını ilgilendiren her yeni faaliyete yayma yönünde sistematik bir çaba içinde olduğunu gösteriyor.
İşin en endişe verici boyutu, Ankara'nın Yunan girişimlerine verdiği tepkiden çok, "gri bölgeler" teorisini yeniden gündeme getirmesi. Türkiye Dışişleri Bakanlığı ve ardından Savunma Bakanlığı, "egemenliği uluslararası antlaşmalarla Yunanistan'a devredilmemiş coğrafi oluşumlar" ifadesini kullandı. Atina bu iddialara olağanüstü sert bir dille yanıt verdi. Yunan tarafı talepleri "asılsız, tamamen kabul edilemez ve reddediliyor" şeklinde nitelendirirken, Ege'deki egemenlik statüsünün uluslararası antlaşmalarla kesin olarak belirlendiğinin altını çizdi.
Zamanlama da oldukça manidar. Türkiye, 15 Ağustos'ta biri Kuzey Ege'de Limni ve Semadirek arasında, diğeri ise Doğu Akdeniz'de, fiilen Rodos ve Meis Adası arasında kalan bir bölgede olmak üzere iki deniz parkı ilan etti. Belirlenen sınırlar, Türkiye'nin "Mavi Vatan" doktrininin temel unsurlarını yansıtıyor. Bu hamleyle Yunan adalarının deniz yetki alanlarını sınırlamak ve deniz bölgelerini doğrudan Türkiye'nin ana kara kıyı şeridine göre çizmek hedefleniyor.
Yunanistan, bu parkların uluslararası sulara ve henüz sınırlandırma çalışması yapılmamış Yunan kıta sahanlığı alanlarına taştığını savunarak Ankara'nın hamlelerini yasa dışı ilan ediyor. Atina'ya göre bu adımlar hiçbir hukuki sonuç doğuramaz.
Ancak asıl kritik nokta çok daha farklı bir yerde yatıyor. Türkiye, tek tek Yunan girişimlerine itiraz etme aşamasını geride bırakıp, iddialarını kapsamlı bir şekilde "haritalandırma" çabasına yönelmiş görünüyor. Bu gelişmelerle birlikte çevre, enerji, deniz alanları planlaması ve elektrik bağlantıları konuları, aynı jeopolitik anlaşmazlığın farklı cepheleri haline gelmeye başladı.
Bu durum, Atina'daki yüksek alarm halini de gayet iyi açıklıyor. Şu ana kadar Türk hamleleri büyük ölçüde sözlü açıklamalar, harita ve koordinat paylaşımlarıyla sınırlı kaldı. Asıl soru şu: Ankara, bu itirazlarını kağıt üzerinden sahaya taşımayı deneyecek mi? En kötü senaryo, Türk gemilerinin sözde deniz parklarına dahil edilen bölgelerde görünmesi veya Yunan ve Avrupa faaliyetlerini fiilen engellemeye çalışması olacak.
Bu konudaki ilk somut test, Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantı projesi olabilir. Gerekli deniz araştırmalarının yeniden başlaması, araştırma gemilerinin Türkiye'nin geçmişte itiraz ettiği bölgelerde çalışmasını zorunlu kılıyor. Fransız Meridiam şirketinin sürece dahil olması, olası yeni bir gerginliğe Avrupa ve Fransız boyutunu da eklemiş durumda.
Aynı zamanda Atina yönetimi; Türkiye, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği nezdinde diplomatik girişimler hazırlıyor. Yunan tarafı, en azından şimdilik gerilimin kontrolden çıkmasına izin vermeden, tezlerini erken aşamada resmileştirmeyi hedefliyor.
Ancak bu gelişmeler, Yunanistan-Türkiye ilişkilerindeki temel siyasi paradoksu da gözler önüne seriyor. Son yıllardaki "sakin sular" dönemi askeri gerilimleri düşürmüş olsa da, Türkiye'nin iddialarından herhangi bir geri adım atmasına yol açmadı. Aksine Ankara, Yunanistan Ege ve Doğu Akdeniz'de egemenlik haklarını kullanmak veya yeni planlarını hayata geçirmek istediğinde bu iddiaları yeniden masaya sürmeye devam ediyor.
Başka bir deyişle, tansiyonun düşmesi anlaşmazlıkların çözüldüğü anlamına gelmemeli. Türkiye, iddia ettiği tüm alanları açık tutmaya ve bunları kademeli olarak resmi belgelere, haritalara ve idari işlemlere dahil etmeye kararlı görünüyor.
Önümüzdeki aylar, Ankara'nın bu hamleleriyle öncelikle sahada diplomatik gerçekler mi yaratmaya çalışacağını, yoksa Yunanistan'ın tepki sınırlarını fiilen test etmeye mi hazırlandığını gösterecek. İşte sıradan bir sert söylem dalgası ile Ege'de yaşanacak gerçek ve yeni bir kriz arasındaki fark tam olarak burada yatıyor.
