Yunanistan ve Kıbrıs'ın, uluslararası konjonktürden yararlanarak GSI kablosu üzerinden elektrik bağlantısı projesini kararlılıkla hayata geçirmesi gerektiğini söyleyen eski Cumhurbaşkanı Prokopis Pavlopulos, kablonun döşenmesi için Türkiye'den izin alınmasına gerek olmadığını da vurguladı.
Pavlopulos, MEGA NEWS'a verdiği röportajda Yunanistan-ABD ilişkilerinin stratejik temellerinin hâlâ güçlü olduğunu belirtti. Ona göre ABD Senatosu'ndaki yeni durum ile Avrupa Komisyonu'nun Türkiye'nin uluslararası hukuku ihlallerine karşı tutumu, Yunanistan ve Kıbrıs'ın haklarını savunmaları için daha elverişli bir ortam yaratıyor. Bu çerçevede Pavlopulos, Yunanistan'ın egemenlik haklarını savunma konusunda münhasır yetkiye sahip olduğunu, GSI Konsorsiyumu'nun ya da Fransa hükümetinin Türkiye'ye yönelik girişimlerinin ülkeyi bağlayamayacağını savunuyor.
Eski Cumhurbaşkanı'nın röportajından öne çıkanlar:
I. Yunanistan açısından, ABD ile stratejik ilişkilerin köklü temelleri uzun süredir sağlam olduğu için bu alanda köklü bir değişiklik beklenmiyor. Bu ilişkiler büyük ölçüde hükümet değişikliklerine bağlı değil. Öte yandan ABD Senatosu'nda ortaya çıkan yeni çoğunluk nedeniyle, Erdoğan'ın ABD'den Türkiye'ye askeri malzeme yardımı alma beklenti ve hayallerinin daha da zayıflaması son derece olası. Pavlopulos, bunun Türkiye'ye F-35 savaş uçağı tedariki ihtimali gibi konuları da kapsadığını belirtti.
A. Bu yeni durum, Avrupa Birliği'nin, özellikle Avrupa Komisyonu'nun geç de olsa gelen ve son derece yeni olan olumlu tepkisiyle birlikte Yunanistan ve Kıbrıs lehine işliyor. Bu tepki, Türkiye'nin uluslararası hukuku açıkça ve ağır biçimde ihlal ettiğinin net bir dille kınanmasını da içeriyor. Tüm bunlar, Yunanistan ve Kıbrıs'a ulusal meselelerini etkili biçimde savunma ve Kıbrıs sorununun uluslararası hukuk ile AB hukuku temelinde adil ve sürdürülebilir bir çözüme kavuşturulması için büyük bir fırsat sunuyor.
Bu konjonktürde Yunanistan ve Kıbrıs, bu kablonun döşenmesinde örnek teşkil edecek kararlılıkta bir tutum göstermek zorunda. BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin (UNCLOS) tam ve ödünsüz biçimde uygulanması gerekiyor. Pavlopulos'a göre burada açıkça ortaya konmalı ki BM Deniz Hukuku'na dayanarak Yunanistan ve Kıbrıs, kablonun planlandığı gibi döşenmesi için vazgeçilmez bir hakka sahip. Çünkü döşeme güzergâhı tamamen Yunanistan ve Kıbrıs'ın kıta sahanlığı sınırları içinde ilerliyor. Hukuken geçersiz olan «Türk-Libya mutabakatı» ise zaten hukuki sonuç doğurmadığı için bu konuda hiçbir etki yaratmıyor. Dolayısıyla bu konuda Türkiye'ye hiçbir şekilde bilgi verilmesi, hele izin alınması gerekmiyor. Pavlopulos, yetkili Yunan makamının 6 Ekim 2026'da çıkardığı NAVTEX'in (denizcilere yönelik genel duyuru) zaten fazlasıyla yeterli olduğunu söyledi. Bu NAVTEX, Fransız NEXANS şirketi adına çalışan «Abeille Marengo» araştırma gemisinin derin araştırmalara başlamasına ilişkin. NEXANS, GSI (Great Sea Interconnector) Konsorsiyumu'nun bir üyesi.
Konsorsiyumun üyesi şirketler bu projeyi taşeron olarak yürütüyor. Ancak hiçbir şekilde Türkiye'den izin isteme ya da Türkiye'ye yönelik tek taraflı bir açıklama yapma yetkisine sahip değiller. Pavlopulos'a göre bunun nedeni, projenin ana ve kritik lisanslamasının, projenin doğası gereği Yunanistan'ın yetkili makamları (ADMİE) tarafından yapılmış olması. Bu lisans, Kıbrıs Enerji Düzenleme Kurumu'nun 10 Ekim 2025'te izni Yunanistan'ın yetkili makamlarına devretmesinin ardından alındı. Bu nedenle GSI Konsorsiyumu bir bütün olarak, Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantı kablosunun döşenmesini tamamlamak için Yunanistan ve yetkili makamları adına, lato sensu anlamda bir sözleşmesel vekâlet ilişkisi içinde hareket ediyor. Vekil olan GSI Konsorsiyumu, yalnızca vekil eden Yunanistan'ın hak ve meşru çıkarlarına hizmet etme çerçevesinde hareket etmekle sınırlı.
Pavlopulos, bu sonucun neredeyse kendiliğinden çıktığını söyledi. Çünkü bu durumda da geçerli olan BM Deniz Hukuku, özellikle kıta sahanlığı bakımından, yalnızca Yunanistan'ın, hem de kesinlikle yalnızca Yunanistan'ın egemenliğini ve egemenlik haklarını savunmaya yetkili olduğunu kabul ediyor. Kıbrıs'ın haklarını da bu durumda savunma yetkisi Yunanistan'a ait. Bu savunma, Türkiye'nin açıkça hukuka aykırı iddia ve taleplerine karşı yapılıyor. Tersine GSI Konsorsiyumu, Yunanistan ve Kıbrıs'ın BM Deniz Hukuku hükümleri uyarınca tanınan her türlü hak ve meşru çıkarını en küçük ölçüde bile etkileyebilecek eylemlerde bulunmaya herhangi bir biçimde yetkili değil. Bu nedenle bu çerçeveyi aşan GSI eylemleri, örneğin Türkiye'ye yönelik tek taraflı açıklamalar, ne Yunanistan tarafından tanınıyor ne de üçüncü taraflar, örneğin Türkiye karşısında Yunanistan'ı bağlıyor. Bu tür eylemler yetki dışında gerçekleştirildiği için Yunanistan aleyhine hiçbir hukuki sonuç doğurmuyor.
Pavlopulos'a göre, Fransa hükümetinin notası Yunanistan'ı bağlamaz. Fransa hükümetinin Türkiye'ye yönelik herhangi bir nota ya da bilgilendirme yapması, Yunanistan'ı bağlamaz. Çünkü Fransa hükümetinin bu konuda hiçbir yetkisi ya da yetkilendirmesi yok. Pavlopulos, böyle bir şey yaşanmışsa Fransa hükümetinin dolaylı ama açıkça Yunanistan'ın egemenlik haklarını zedelediğini belirtti. Bunun da Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantı kablosunun tüm projesinin geleceği açısından ne anlama geldiğini ekledi.
B. Son olarak Yunanistan, Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantı kablosunun döşenmesiyle ilgili mevcut kritik konjonktürü göz önünde bulundurarak, gecikmiş de olsa, Ege'deki ve Doğu Akdeniz'deki ulusal egemenliğini ve egemenlik haklarını daha da güçlendirmek için iki ek adım atmak zorunda. Pavlopulos'a göre bu adımlar şunlar:
1. Birincisi, 2019'dan beri görevde olduğu sürece bu konuyu baştan belirttiği gibi, Yunanistan'ın tüm adalarının karasularını hemen 12 deniz miline genişletmesi. Bu adım Türkiye'ye somut ve etkili bir yanıt olacak. Ayrıca «Türk-Libya mutabakatı»nın hukuken geçersizliğini daha da belirgin hale getirecek ve pratikte onu geçersiz kılacak. Aynı zamanda, BM Deniz Hukuku'nun bunu yapma hakkını tanıdığı gibi, Yunanistan'ın bölgedeki hem egemenlik hem de egemenlik haklarını uygulama alanını genişletecek. Örneğin kıta sahanlığı ve buna karşılık gelen Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) bakımından.
2. İkincisi, Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığının ilanını ve sınırlarının belirlenmesini, bütün kapsamıyla yürürlüğe sokması. Bu ilan, 4001/2011 sayılı Kanun'un 156. maddesi temelinde kabul edilmişti. Pavlopulos, 2012'de bu maddenin, yetkili BM Deniz Hukuku ve Deniz İşleri Dairesi'ne (DOALOS) sunulduğunu hatırlattı. Ancak o tarihten bu yana, aynı maddenin öngördüğü şekilde Yunanistan kıta sahanlığının dış sınırlarının coğrafi koordinatlarının BM'nin yetkili sekreterliğine sunulması gerçekleşmedi. Pavlopulos, bu sunumun gecikmeden yapılması gerektiğini söyledi. Böylece 4001/2011 sayılı Kanun'un 156. maddesinin düzenleyici çerçevesi, en azından kıta sahanlığının dış sınırları açısından tam olarak yürürlüğe girecek.
II. ABD'deki siyasi gelişmeler büyük değişikliklere yol açıyor. Bu değişikliklerin sonuçları henüz tam olarak öngörülemiyor. Üstelik bu değişimler dünya çapında etkili olacak.
A. ABD'deki ara seçimlerde Donald Trump ve Cumhuriyetçilerin ezici bir yenilgiye uğraması ile Demokratların açık bir zafer kazanması, en azından büyük ölçüde, Trump'ın bazen tutarsız davranışlarına ek olarak, Amerikan Başkanı'nın politikasının MAGA çerçevesindeki seçim öncesi vaatleriyle tam bir çelişki içinde olmasından kaynaklanıyor. Özellikle Trump, savaşların sona ermesi yerine bunları açıkça çoğalttı. Bunun en çarpıcı örneği, ABD'nin uluslararası itibarını ayrıca zedeleyen İran ile savaş. Diğer yandan Trump, ABD'nin «ekonomik mucizesi» ve ortalama Amerikalının yaşam koşullarının iyileşmesi yerine, politikalarıyla bunları tehlikeli biçimde kötüleştirdi. Bunun başlıca nedenleri enflasyon, yaşam maliyetindeki artış ve konut kredilerinin maliyetindeki sert yükseliş.
B. Tüm bunlara ABD'nin zaten devasa olan kamu borcunun artışı da ekleniyor. Bu borç 40 trilyon doları aştı ve GSYH'nin yüzde 125'ine yükseldi. Pavlopulos'a göre bu durum, diğer sonuçlarının yanı sıra, ABD'nin uluslararası ekonomik itibarını ciddi biçimde sarsıyor. Ayrıca on yıllardır ABD'nin ekonomik gücünü dünya çapında koruyan doların yatırımcılar nezdindeki gücünü de tehlikeye atıyor.
III. Asıl büyük soru şu: Trump ve Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki yenilgisi, genel olarak «Trumpizm»in de yenilgisi anlamına geliyor mu?
A. Ve her şeyden önce, bu seçim sonucu otoriter bir liderin modelinin de mahkûm edilmesi anlamına geliyor mu? Bu lider, yalnızca Amerikan demokrasisinin büyük geleneğini bir kenara itmekle kalmadı. Bu gelenek, Yasama, Yürütme ve Yargı arasında yetkilerin ayrılması ilkesinde «kurumsal dengeleyiciler»in işleyişiyle ve genel olarak Hukuk Devleti'nin kurumsal ve normatif dinamizmiyle öne çıkıyordu. Trump ayrıca, bunu hiçbir gizlemeye gerek duymadan, diğer ülkelerde daha da otoriter liderleri destekleyerek kendi otoriter yönetim modelini ihraç etme girişiminde bulundu. Pavlopulos, bu bağlamda Macaristan'da Orbán, Türkiye'de Erdoğan ve Brezilya'da Bolsonaro örneklerini verdi. Ne yazık ki «Trumpizm» olgusunun ABD'de daha derin nedenleri ve daha derin kökleri var. Buna ek olarak Biden Yönetimi'nin olumsuz icraatları, ekonomik olarak daha zayıf Amerikalıların durumunu kötüleştirdi ve bu da toplumsal uyumu son derece yıkıcı biçimde etkiledi.
Pavlopulos, Cumhuriyetçi Parti'de Trump'ın olası halefleri olarak öne çıkan isimlerin de büyük ölçüde aynı yönde hareket ettiğini söyledi. Ona göre Başkan Yardımcısı Vance ve Dışişleri Bakanı Rubio bunun örneği. Bu isimler, yıllardır ve bugüne kadar MAGA'yı Amerikan Başkanı'nın kişisel «doktrini» olarak neredeyse hiç çekince koymadan onaylayarak kendilerini geri dönülmez biçimde açığa vurdu. Demokratlara gelince, Pavlopulos şunu not etti: Demokrat Parti'nin asgari düzeyde bile tutarlı bir ideolojik temeli ve bütünlüklü bir politikası yok. Ayrıca, en azından bugün, Başkanlık için yarışabilecek uygun liderlik figürlerinden de yoksun. Bir sonraki başkanlık seçimlerine kadar geçen süre ise bu siyasi açığı kapatmak için müttefik değil.
B. Sonuç olarak Pavlopulos'a göre bu ara seçimler, en azından şimdilik, esas olarak ABD'nin iç meselelerini ve ortalama Amerikalının günlük hayatını ilgilendiriyor gibi görünüyor. Ancak bu, ABD'deki demokrasinin kalitesinin gerçekten yeniden canlanması ya da bir zamanlar örnek alınan demokratik modelin güçlendirilmesi anlamına gelmiyor. Bunun ulusüstü boyutları ve sonuçları da var. Barış ve özellikle Orta Doğu'daki savaşın sona ermesi açısından uluslararası etkilere gelince, her şey Başkan Trump'ın görev süresi sonuna kadarki duygusal tepkilerine bağlı olacak. Pavlopulos, Amerikan Başkanı'nın yenilgisinden ders alıp almadığının kesin olmadığını söyledi. Aksine, tam da döngüsel ruh hali ve davranış biçimi nedeniyle, İran'a karşı yeni büyük askeri saldırılar düzenleme ihtimalinin açık kaldığını belirtti. Bunun da uluslararası alanda olumsuz sonuçları olacağını ekledi. Pavlopulos ayrıca ABD Anayasası'nı hatırlattı: Ara seçimler ve Kongre'deki çoğunlukların köklü biçimde değişmesinin ardından Başkan Trump'ın yetkileri iç politikayla bağlantılı olduğu ölçüde azaldı. Ancak dış politikanın en büyük meselelerinde, özellikle de ABD sınırlarının ötesindeki askeri harekâtlara ilişkin girişim ve karar alma konularında bu yetkiler esasen dokunulmaz kalmaya devam ediyor.
