Yunanistan'da ana muhalefet partisi PASOK lideri Nikos Androulakis, Başbakan Kiryakos Miçotakis'in konut açığını hafifletmek için müteahhitlere yeni binalara iki ya da üç kat ekleme izni verilmesi yönündeki önerisine yüklendi. Androulakis, bu adımın ulusal bir krizi "müteahhitler için bir ticarete" dönüştüreceğini söyledi. Androulakis, Miçotakis'in öneriyi bir gün önce aynı sahneden dile getirdiği T O BHMA'nın "Atina İçin Diyaloglar: Mitten Modern Kent'e" forumunun ikinci gününde konuştu. Öneriyi kutlayan tek kesimin müteahhitler olduğunu belirtti.
Androulakis, gazeteci Pavlos Tsimas'a verdiği demeçte, Yunanistan'ın kırdan kentlere kitlesel göçten bu yana bu ölçekte bir konut baskısıyla karşılaşmadığını ifade etti. PASOK liderine göre finans krizi döneminde ev sahipliği oranında sert bir düşüş yaşandı; ardından gelen turizm patlaması, özellikle salgın sonrası yıllarda, ve kısa süreli kiralamaların yaygınlaşması yükü daha da artırdı.
"Kent kanyonları"
Androulakis, Atina gibi yoğun yapılaşmış bir kente kat eklenmesinin "kent kanyonları" yaratacağını öne sürdü; merkezin daha fazla betonla dolacağını ve buradaki günlük yaşamın çekilmez hale geleceğini söyledi. Lisansüstü eğitiminden bir hocasını, merhum Iovi Chrysomallidou'yu hatırladığını belirten Androulakis, hocasının bu tür kanyonların Atina'ya ve Selanik'e verilmiş en büyük zarar olduğunu anlattığını aktardı.
Önerinin mevcut sınıf ayrımını daha da pekiştireceğini kaydetti. "Bu dubleks daireleri kim alacak? Kira ödemeye gücü yetmeyenler mi?" diye soran Androulakis, böylesi bir önerinin mahkemeye taşınması hâlinde ayakta kalıp kalamayacağını da sordu. Danıştay'ın (Yunanistan'ın en yüksek idare mahkemesi) daha çevre dostu konut inşasına teşvik olarak fazladan kat alanı öneren benzer bir düzenlemeyi zaten reddettiğine dikkat çekti. Yunanistan Teknik Odası ile diğer meslek kuruluşlarının bugüne kadar itiraz etmemiş olmasına şaşırdığını da sözlerine ekledi.
Androulakis, yukarı doğru büyümek yerine hükümetin imar planlamasını hızlandırması gerektiğini, kentlerin dışa doğru yayılmasının arzı artırıp ev satın alma ve kira maliyetini düşüreceğini ifade etti.
Altın vize
Androulakis'in temel karşı önerisi, Avrupa Birliği dışından ülkeye mülk satın alan kişilere oturma izni veren Yunanistan'ın altın vize programına odaklanıyor. Programın önceki kuralları döneminde bu yolla 60 binden fazla konut satıldığını söyledi. PASOK'un geçen hafta Meclis'e sunduğu değişiklik önerisine göre, beş yılda bir yenilenen izinlerin sahipleri ya mülkte oturmak ya da uzun süreli kiraya vermek zorunda kalacak. Airbnb gibi kısa süreli kiralamalara izin verilmeyecek. Androulakis, bu değişikliğin vergi mükelleflerine hiçbir yük getirmeden 15 bin ila 20 bin konutu piyasaya kazandırabileceğini tahmin etti.
Hükümet değişiklik önerisini reddetti; Androulakis ise açıklama istedi. "Tek bir avroya mal oluyor mu?" diye sordu. "Elçilikler rahatsız mı oldu? Atina'yı ve Yunanistan'ı kısa süreli kiralamalardan milyonlar, milyarlar kazanmak için satıp çıkaran çıkarlar mı rahatsız oldu?"
Androulakis daha da ileri giderek programın tümüyle askıya alınmasını istedi. Altın vize programının farklı bir dönem için kurgulandığını, artık Yunanistan'ın konut piyasasının ihtiyaçlarına yanıt vermediğini söyledi. "Bunu inşaatın durma noktasına geldiği dönemde Yunanistan'a getirdik" diyen Androulakis, "Artık buna ihtiyaç yok" ifadesini kullandı.
100 bin boş konut
Androulakis, Atina Belediyesi'nin çalışmalarının belediye sınırları içindeki boş konut sayısını yaklaşık 100 bin olarak ortaya koyduğunu, bunların yaklaşık 38 bininde elektrik bulunmadığını söyledi. PASOK liderine göre, bu konutlardan kaçının yeniden yaşanabilir hale getirilebileceğine ilişkin güvenilir bir kayıt yok.
PASOK'un konut krizine çözüm olarak öne sürdüğü başlıca önerilerden biri, boş mülkü bulunan ama onarım masrafını karşılayamayan malikler için geniş bir yenileme programı. Onarımdan sonra bu konutlar sosyal konut stokuna katılacak ve ailelerle öğrencilere düşük kira bedeliyle kiralanacak.
Androulakis, onlarca yıldır geniş sosyal konut programları yürüten Kuzey Avrupa ülkelerini, özellikle Viyana'yı işaret etti. 2022'deki bir ziyaretinde kentin Sosyal Demokrat belediye başkanının kendisine, konutların büyük bölümünün sosyal kriterlere göre ucuza kiralanacağı dev bir dönüşüm projesini gösterdiğini anlattı. Androulakis'e göre İspanya, Portekiz ve İtalya da aynı yolu izledi ve sırasıyla 30 bin, 25 bin ve 15 bin konut inşa etti. Buna karşılık Yunanistan, Avrupa Birliği kurtarma fonundaki payından çok az sayıda konutu bu işe ayırdı. Androulakis, sorunu 2022'de Meclis'te gündeme getirdiğinde Miçotakis'in kendisini başından savdığını söyledi ve başbakanın sözlerini şöyle aktardı: "Önerdiğiniz şey milyarlarca avroya mal olur."
Androulakis, hükümet yetkililerinin konutta İspanya modelini izlemekle suçladığı PASOK'un ardından başbakanlık ofisini "sahte haber" yaymakla da suçladı. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Meclis'in hükümetin konut kararnamelerini reddetmesinin ardından bu hafta erken seçim kararı aldı. Androulakis, PASOK'un birincil konutları icradan koruyan bir yasayı geçirdiğinde İspanya Sosyalistlerinin de ülkelerinde aynı öneriyi sunduğunu belirtti. Dönemin başbakanı Mariano Rajoy hükümetinin bu öneriyi reddettiğini anlatan Androulakis, yüz binlerce İspanyolun sonradan evlerinden tahliye edildiğini kaydetti. Koruma, Sánchez döneminde İspanya'da yürürlüğe girdi.
Kaldırımsız bir kent
Girit'le bağlarıyla tanınan Androulakis, Atina'da doğdu. Ailesi, kent merkezinin güneyindeki Kallithea'da yaşıyordu; daha sonra Girit'in en büyük kenti olan Kandiye'ye (Heraklion) taşındı. Başkenti ziyarete her geldiğinde kendine hep aynı şeyi söylediğini anlattı: "Burada asla yaşamayacağım. Asla." Mezuniyetinden bir yıl sonra bir iş onu yeniden Atina'ya getirdi ve Exarchia ile komşu Neapoli'de tam 20 yıl kaldı. "O yüzden buradaki günlük hayatı çok iyi biliyorum" dedi.
Androulakis'in anlattığı tablo, yaşamın zorlaştığı bir kentti; ilk olarak kaldırımlardan başlayarak. "Üzerinde yürünebilen kaldırımı olmayan tek büyük Avrupa kenti" diyen Androulakis, "İnsana yakışır kaldırımlardan söz ediyorum" ifadesini kullandı. Kaza geçirmiş ya da engelli olan herkes için Atina'da günü tamamlamanın bir engelden diğerine geçmek anlamına geldiğini sözlerine ekledi.
Onun anlatımıyla turizm kenti iyice gerdi. "Altyapısı bir, iki, üç ya da dört milyon sakine göre kurulmuş bir kent, önümüzdeki yıl ve ondan sonraki yıl 15 milyon turisti ağırlarken Atina nasıl temizlenecek?" diye sordu.
Bir de işe gidiş geliş sorunu var. Çoğu Avrupa başkentinde insanların işe yarım saatte gittiğini belirten Androulakis, Atina'da birçok kişinin bir buçuk ya da iki saat harcadığına dikkat çekti. Bu durum değişmezse önümüzdeki yıllarda kent merkezinde yaşamanın bir lüks haline geleceği uyarısında bulundu.
Sosyoloji okumuş biri olarak konuşan Androulakis, Atina havzasının en büyük trafik sorununun katlı kavşak yetersizliği olduğunu söyledi; inşaat firmalarının riskli, yavaş ve kamulaştırma gerektirdiği için kaçındığı, devletin de aynı nedenle uzak durduğu projeler. Androulakis, toplu taşımanın iyileştirilmesini ve akıllı trafik lambalarını da savundu; Atina Belediyesi'nin kısa süre önce onayladığı ücretsiz elektrikli otobüs pilot programını da memnuniyetle karşıladığını belirtti.
PASOK, Atina ve Selanik'te 24 yaşın altındakiler için ücretsiz toplu taşıma önerdi; eleştirmenler bunu maliyetli bularak geçiştirdi. Androulakis, salon dinleyicisinden ayda 1.100 avro kazanan ve bir stüdyo daire için 700 avro kira ödeyen genç bir çalışanı hayal etmelerini istedi: "Konut politikasıyla ve ulaşım politikasıyla onun hayatını iyileştirmiyor muyuz?"
"Güçün kapalı bir çevresi"
Androulakis, gücü başbakanlık ofisinde toplayan hükümetin yönetişim modelinin 2019'dan bu yana yerel ve bölgesel yönetimleri zayıflattığını savundu. "Her şeyi güçün kapalı bir çevresi karara bağlıyor" dedi.
Hükümetin, bakanların yargılanıp yargılanmayacağına Meclis'in karar vermesini öngören Anayasa'nın 86. maddesinde yapmayı istediği değişikliğe destek vermeyeceklerini, çünkü bu yetkinin parlamento çoğunluğunda kalacağını söyledi. PASOK, bu tür davaların bir yargı kuruluna gitmesini istiyor. "Bu değişim değil" diyen Androulakis, "Bu bir alaydır" ifadesini kullandı.
Androulakis, konuşmasını konut konusunda başladığı mesajla noktaladı: "Sorunları az sayıda kişi için bir ticarete dönüştürmemeliyiz."
