Konut krizinden etkilenen ve konut hakkı talep eden çok sayıda insan, İspanya'daki kiracı sendikalarının çağrısının ardından onlarca Avrupa kentinde 11 Kasım Çarşamba günü sokağa çıkacak. Atina'da toplanma saati 18.00, Klafthmonos Meydanı olarak belirlendi. Selanik'te ise buluşma saat 18.30'da, Kato Tumba'daki Nikos Papazoglu Meydanı'nda olacak. Eylemleri, konut konusunda çalışan hareketler organize ediyor. Bu hareketler ortak platformlarda ve kolektiflerin ağlarında birlikte çalışıyor. Ama asıl olarak, tahliye ve açık artırmayla evlerini kaybetme tehlikesi altındaki insanların yanında çok biçimli eylemler yürütüyorlar.
Partisiz olan bu çağrılara çok sayıda kamu ve özel sektör işçi sendikası, öğrenci dernekleri ve belediye hareketleri şimdiden destek verdi. Eylemleri, Meclis içindeki ve dışındaki sol siyasi örgütler de destekliyor. PAME'ye bağlı sendikalar ve kuruluşlar da benzer etkinlikler düzenliyor.
in.gr'ye üç hareket temsilcisi konuştu. Panhelenik OAED (şimdiki adıyla DYPA) Çalışanları Derneği'nin başkanı ve yeni kurulan «Herkes İçin Konut» Mücadele Girişimi'nin koordinasyon kurulu üyesi Konstantinos Liveris, Açık Artırmalara Karşı Birleşik Girişim'den Eleni Pieropulu ve Selanik Kiracıları Birliği'nden Nikos Vrantsis bunlardan. Farklı yerlerden yola çıkmalarına rağmen, onları ortak bir hedef birleştiriyor: «Evi olmayan hiçbir insan yok, insanı olmayan hiçbir ev yok.»
Konut krizi… gökten düşmedi
Memorandum yıllarında Yunanistan'a «Euro Bölgesi'nin deney hayvanı» denirdi; ülkeye en sert kemer sıkma programları uygulanmıştı. Bugün ise ekonomik bir başarı öyküsü olarak sunuluyor. Ancak maliyet ve yaşam kalitesi söz konusu olduğunda, belki de en belirleyici etken olan konutta Yunanistan hâlâ deney hayvanı durumunda.
Eurostat'a göre 2025'te Yunanistan'da yaşayan nüfusun yüzde 26,4'ü, gelirinin yüzde 40'ından fazlasını konuta harcayan hanelerde yaşadı. Bu oran AB ortalamasının (yüzde 7,7) üç katından fazla ve AB'deki en yüksek oran. Yoksulluk riski altındaki kesimde bu oran yüzde 82,6'ya çıkıyor; AB ortalaması ise yüzde 29,1. Atina'daki ortalama kira asgari ücreti aşıyor ve ortalama maaşın yüzde 70 ila yüzde 94'üne denk geliyor. Bu veriler, solcu olmakla suçlanamayacak bir Liberal Araştırmalar Merkezi'nin araştırmasına dayanıyor.
Konut, merkezi siyasi sahnede sert tartışmaların odağı oldu. Partiler, kimin fonları ilk getirdiği ve en çok insanın hangi hükümet döneminde evinden çıkarıldığı konusunda birbirlerine laf sokuyor. Devlet Bakanı Akis Skertsos, eylemin bir gün öncesinde OECD'nin bir etkinliğinde şunları söyledi: «Konut, siyasi vaatler için bir arena gibi işlemesine izin verilemeyecek kadar önemli.» Bu eleştiri muhalefete yönelikti. Hükümete göre muhalefetin açıkladığı vaatler uygulanamaz nitelikteydi. Ancak konut, her şeyden önce siyasi bir konu.
OEK'in yeniden kurulması
Konut krizi üzerine birçok araştırma yayımlayan PANSYPO, diğer grupların yanı sıra eski Işçi Konut Örgütü'nün (OEK) çalışanlarını temsil ediyor. Örgütün çalışmalarının merkezinde, 2012'de ikinci memorandumla kaldırılan ve yerine hiçbir şey konulmayan bu kurumun yeniden kurulması yer alıyor.
Liveris, in.gr'ye şunları söyledi: «Yunanistan'daki konut krizinin siyasi sorumlulukları ve belirli nedenleri var. OEK'i kaldırdılar. Çalışanlarından, kendi finanse ettikleri bir kurumu esirgediler. Bugün ise hanelerin yeni borçlanmasını konut politikası olarak sunuyorlar. Evler fonların portföylerine geçerken ve yönetim şirketleri milyonlarca euro kâr kaydederken, çalışanlar düşük maaşlarıyla kirayı ödemeye çalışıyor.»
Liveris'in açıklamasına göre OEK'in yeniden kurulması bir sendikal talep değil. Her şeyden önce, çalışanlara ait olup atıl duran kaynakların geri verilmesini gerektiriyor. Bu kaynakların 1,2 milyar avronun üzerinde olduğu tahmin ediliyor ve sosyal konut programları için kullanılabilir. Liveris sözlerini şöyle bitiriyor: «Çalışanların parası yeniden işçi konutlarına dönüşsün, kamu mülkleri topluma hizmet etsin ve konut, ödeyebilenlerin ayrıcalığı olmaktan çıksın.»
Açık artırmalar ve gizli yoksulluk
PANSYPO'nun sayımına göre 2021'den Ekim 2026'ya kadar 23.065 konut açık artırmaya çıkarıldı ve satıldı. Bu rakamın ardında altüst olan hayatlar var. 2017'de kurulan Açık Artırmalara Karşı Birleşik Girişim'in çekirdeği ise krizin ilk yıllarında vardı. Girişim, yüzlerce aileyin yanında durdu; hem açık eylemlerle hem de sessiz bir «karınca emeği» ile.
Pieropulu şunları söylüyor: «Servicer'larla (borç yönetim şirketleriyle) borçlularla birlikte, borcun sürdürülebilir hale gelmesi için pazarlık ettiğimiz kez az değil. Ve bazen başarıyoruz.» Borcun her parçasını kimin yönettiğini bulmak bile çoğu zaman zor. Borç pek çok «ürüne» bölünüyor ve bir şirketten diğerine geçiyor.
Pieropulu'nun anlattığı en uç örnek, üç küçük çocuğun boşanmış annesiyle ilgili. Belediyede temizlikçi olarak çalışan kadının 17.000 avroluk borcu, faizlerle birlikte 45.000 avroya çıkmıştı. Değeri 190.000 avro olan ev ise açık artırmaya çıkarılıyordu. Girişim, borcun ilk tutarına dönmesini sağladı; faizsiz 250 avroluk taksitle.
Pieropulu, gelir kriterlerini çok düşük buluyor. Yılda en fazla 7.000 avro olan bu kriterleri karşılayanların bile ağır maliyetlerle karşı karşıya kaldığını belirtiyor. Pieropulu şöyle diyor: «En büyük sorun, Yunanistan'da artık ana konutun hiçbir koruması olmaması. Memorandum yokmuş gibi görünse de birçok insan mutlak yoksulluk içinde yaşıyor. Apartmanların ısınamadığını görüyoruz. Bir evi 900 avroya kiraladığında, iki çocuğu olan diğeri nasıl ödeyecek?»
Girişim, ana konutun kapsamlı biçimde korunmasını talep ediyor. Sosyal konutların da yalnızca «kâğıt üzerinde» değil, kamu ve toplum denetiminde fiilen hayata geçirilmesini istiyor.
«Bizi sokağa mı atıyorlar? Biz de sokağa çıkıyoruz!»
Konut hakkını talep eden Avrupa Günü'ne ilişkin çağrı, artan yaşam ve konut maliyetlerinden etkilenen herkese yönelik. Bunu Nikos Vrantsis söylüyor. Vrantsis şöyle devam ediyor: «Yalnızca kiracıları çağırmıyoruz. Fonlar yüzünden evini kaybeden, borca batmış ev sahiplerini, öğrencileri ve kendileri yaşayamadıkları kentleri inşa eden inşaat işçilerini de çağırıyoruz.»
Selanik Kiracıları Birliği, Şubat 2024'te yasal statü kazandı. Vrantsis'in aktardığına göre bu birlik, ülkedeki ilk kiracı sendikası. Birlik, Tumba'daki son eylemlerde de savunmasız yaşlıların sokağa atılmaması için belirleyici bir rol oynadı.
Vrantsis'e göre yalnızca Selanik'te 4.500 açık artırma daha planlanmış. Yaşlıların «maskot» olarak kullanıldığı, çocuklarının onları kefil yaptığı ya da örgütlerin siyasi çıkar için istismar ettiği yönündeki alaycı yorumlara gelince, Vrantsis şunları söylüyor: «Gerçekten de Yunanistan'da, evini kaybeden kişinin zaten suçlu olduğu önyargısı ısrarla sürüyor. Ama bu yorumları yapanlar, etraflarında neler olduğunu anlamamış görünüyor. Spekülatörlere yönelmek yerine evini kaybedenlere yöneliyorlar. Bu insanlar damga ve utanç mantığından kurtulup kentin dayanışmasını istemeyi başardı. Biz de bu yüzden karşılık verdik, çünkü bu bir adalet meselesi.»
Vrantsis, hükümetin yakın tarihli bir «yenilgisini» hatırlatıyor. Hükümet, servicer'lara ilişkin yasa tasarısının 8. maddesini ülke genelindeki yaygın tepki altında geri çekmek zorunda kalmıştı. Bu hüküm, pratikte mahkeme kararı olmadan ekspres hacizlere izin verecekti. Vrantsis şöyle konuşuyor: «Hükümetin aşırı borçlu borçlular konusunda yapamadığını, kiracılar konusunda başardılar. 1 Mayıs 2024'ten beri «fast track» tahliye uygulanıyor. Yani ev sahibi, bir avukatın kararıyla, mahkeme kararı olmadan hızlandırılmış usullerle kiracıyı evinden çıkarabiliyor. Hedef aynı: Fonlar ve ev sahipleri daha hızlı spekülasyon yapabilsin diye daha hızlı tahliyeler. Karşı cephe açık: geliştiriciler, fonlar, servicer'lar ve ayrıca ev sahibi örgütü ΠΟΜΙΔΑ. Konut maliyetinden etkilenen toplumsal çoğunluğun ortak bir cephe kurması gerekiyor.»
