Konut krizinden mustarip olan ve eve sahip olma hakkını talep eden insanlar, İspanyol kiracı sendikalarının çağrısı üzerine 11 Kasım Çarşamba günü Avrupa'nın onlarca kentinde sokağa çıkacak.
Atina'daki gösteri saat 18.00'de Klafthmonos Meydanı'nda başlayacak. Selanik'te ise göstericiler saat 18.30'da Kato Toumba mahallesindeki Nikos Papazoglu Meydanı'nda toplanacak. Eylemleri, geniş tabanlı platformlar ve halk tabanlı grupların ağları üzerinden birlikte çalışan konut hareketleri organize ediyor. Ayrıca tahliye ve haciz tehdidi altındaki insanlara destek veren bir dizi eylem de bu kapsamda yürütülüyor.
Hiçbir siyasi partiye bağlı olmayan çağrıya, kamu ve özel sektörden onlarca sendika, öğrenci dernekleri ile belediye hareketleri şimdiden destek verdi. Meclis içindeki ve dışındaki sol siyasi örgütler de gösterilere destek veriyor. Tüm İşçilerin Militan Cephesi (PAME) bağlı sendika ve örgütler ise paralel eylemler düzenliyor.
Üç konut aktivisti, in.gr'ye verdiği röportajda krizi ve taleplerini anlattı. Bunlar, eski İstihdam Örgütü OAED'nin, şimdiki adıyla DYPA'nın çalışanlarından oluşan OAED Çalışanları Panhellenik Derneği'nin başkanı ve yeni kurulan “Herkes İçin Konut” kampanyasının koordinasyon komitesi üyesi Konstantinos Liveris, Haciz Karşıtı Birleşik İnisiyatif'ten Eleni Pieropoulou ve Selanik Kiracılar Birliği'nden Nikos Vrantzis.
Farklı geçmişlere sahip olsalar da ortak bir hedefleri var: “Evi olmayan insan yok, insanı olmayan ev yok.”
Konut Krizi Bir Gecede Ortaya Çıkmadı
Yunanistan'ın kurtarma paketi yıllarında ülke, avro bölgesinin “deney tavşanı” olarak anılıyor ve en sert tasarruf programlarına maruz bırakılıyordu. Bugün Yunanistan, ekonomik bir başarı hikâyesi olarak sunuluyor. Ancak maliyet ve yaşam kalitesi söz konusu olduğunda, belki de en belirleyici unsur olan konut alanında ülke hâlâ bir deneme alanı gibi duruyor.
Eurostat'a göre 2025 yılında Yunanistan'da yaşayanların yüzde 26,4'ü, harcanabilir gelirinin yüzde 40'ından fazlasını konuta harcayan hanelerde yaşıyordu. Bu oran, Avrupa Birliği ortalaması olan yüzde 7,7'nin üç katından fazla ve blok içindeki en yüksek oran. Yoksulluk riski altındaki kişilerde bu oran yüzde 82,6'ya çıkıyor. AB ortalaması ise yüzde 29,1.
Öte yandan, siyasi olarak sol eğilimli olmadığı genel olarak bilinen Liberal Araştırmalar Merkezi (KEFiM) tarafından yapılan araştırmaya göre Atina'daki ortalama kiralar asgari ücreti aşıyor. Kiralar, ortalama maaşın yüzde 70 ile yüzde 94'ünü oluşturuyor.
Konutun ulusal siyasetin en önemli savaş alanlarından biri hâline gelmesi tesadüf değil. Partiler, piyasaya ilk olarak kimin yatırım fonlarını soktuğu ve hangi hükümet döneminde en çok insanın evini kaybettiği konusunda birbirini suçluyor.
Devlet Bakanı Akis Skertsos, eylemlerin arifesinde bir OECD etkinliğinde “Konut, siyasi vaatler için bir arena haline getirilemeyecek kadar önemli bir konu” dedi. Sözleri, muhalefete ve hükümetin uygulanamaz bulduğu vaatlere yönelikti. Ancak konut her şeyden önce siyasi bir konu.
İşçi Konutları Örgütü'nün Yeniden Kurulması
Konut krizi üzerine kapsamlı araştırmalar yapan OAED Çalışanları Panhellenik Derneği (PANSYPO), diğerlerinin yanı sıra eski İşçi Konutları Örgütü'nün (OEK) çalışanlarını temsil ediyor. Derneğin kampanyası, 2012'de Yunanistan'ın ikinci kurtarma paketi kapsamında kaldırılan ve yerine hiçbir kurum konulmayan bu örgütün yeniden kurulması üzerine odaklanıyor.
Liveris, in.gr'ye şunları söyledi: “Yunanistan'daki konut krizinin arkasında siyasi sorumluluklar ve belirli nedenler var. Kendi finansmanlarıyla kurulmuş bir kurumu kaldırdılar ve çalışanları bundan mahrum bıraktılar. Bugün ise yeni hane borçlanmasını konut politikası olarak sunuyorlar. Evler yatırım fonlarının portföylerine aktarılırken ve mülk yönetim şirketleri milyonlarca euro kâr açıklarken, işçiler kıt maaşlarıyla kira ödemekte zorlanıyor.”
Liveris, OEK'in yeniden kurulmasının yalnızca belirli bir meslek grubu adına yapılan bir talep olmadığını belirtiyor. Her şeyden önce, kullanılmayan ve tahminen 1,2 milyar euronun üzerinde olduğu hesaplanan kurumun kaynaklarının işçilere geri verilmesi gerektiğini söylüyor. Bu kaynaklar, sosyal konut programlarını finanse etmek için kullanılabilir.
Liveris sözlerini şöyle sürdürdü: “İşçilerin parası yeniden işçi konutları inşa etmek için kullanılmalı, kamu mülkleri topluma hizmet etmeli ve konut, gücü yetenlerin ayrıcalığı olmaktan çıkmalı.”
Haciz ve Gizli Yoksulluk
PANSYPO'nun derlediği verilere göre, 2021 ile 2026 Ekim ayı arasında 23.065 konut açık artırmayla satıldı. Bu rakamın ardında hayatları alt üst olmuş insanlar var.
2017'de kurulan ancak kökleri Yunanistan'daki mali krizin ilk yıllarına uzanan halk tabanlı faaliyetlere dayanan Haciz Karşıtı Birleşik İnisiyatif, kamuoyu kampanyaları ve daha sessiz, zahmetli çalışmalar yoluyla yüzlerce aileyle dayanışma içinde oldu.
Pieropoulou, “Borçlularla birlikte kredi hizmet sağlayıcılarıyla pazarlık yaptığımız çok zaman oluyor ve borçlarını yönetilebilir hâle getirmeye çalışıyoruz. Bazen de başarıyoruz” diyor.
Çoğu zaman bir borcun hangi parçasını kimin yönettiğini belirlemek bile zor. Çünkü krediler birden fazla finansal “ürüne” bölünüyor ve bir şirketten diğerine devrediliyor.
En son ve en uç örnek, Agia Paraskevi'de belediyede temizlikçi olarak çalışan, üç küçük çocuğu olan boşanmış bir anneyle ilgili. Borcu 17.000 euroyken faizle birlikte 45.000 euroya yükselmiş. 190.000 euro değerindeki evi ise açık artırmaya çıkarılacaktı. Girişim, borcun ilk tutarına indirilmesini sağladı ve geri ödemenin faizsiz, aylık 250 euroluk taksitlerle yapılması kararlaştırıldı.
Pieropoulou, mali açıdan savunmasız kabul edilen kişilerin gelir sınırını, yani yıllık 7.000 euroya kadar olan tutarı, çok düşük buluyor. Ayrıca kriterleri karşılayanların bile dayanılmaz maliyetlerle karşı karşıya olduğunu vurguluyor.
Pieropoulou şunları söyledi: “En büyük sorun, Yunanistan'da ana konutlar için artık hiçbir koruma kalmaması. Kurtarma paketlerinin geride kaldığı düşünülse de birçok insan mutlak yoksulluk içinde yaşıyor. Isınamayan apartman daireleri görüyoruz. Biri iki çocuğu varken 900 euroya ev kiralıyorsa, bunu nasıl ödemesi bekleniyor?”
İnisiyatif, ana konutların kapsamlı biçimde korunmasını ve yalnızca adda değil, uygulamada da var olan, kamusal ve sosyal denetim altında çalışan sosyal konut uygulamasını talep ediyor.
“Bizi Sokağa Atarlarsa Biz de Sokağa Çıkarız!”
Avrupa Konut Hakkı Eylem Günü çağrısı, artan yaşam ve konut maliyetlerinden etkilenen herkese yönelik, diyor Nikos Vrantzis.
Vrantzis, “Sadece kiracılara çağrı yapmıyoruz. Konutlarını yatırım fonlarına kaptırmakta olan, borç yükü altındaki ev sahiplerine, öğrencilere ve kendilerinin yaşayamayacağı şehirleri inşa eden inşaat sektörü işçilerine de çağrı yapıyoruz” dedi.
Selanik Kiracılar Birliği, Şubat 2024'te yasal statü kazandı. Vrantzis'e göre bu birlik, Yunanistan'daki ilk kiracılar birliği. Birlik ayrıca, Toumba'daki son seferberliklerde savunmasız yaşlı sakinlerin tahliye edilmesini önlemede önemli rol oynadı.
Vrantzis, yalnızca Selanik'te 4.500 mülk açık artırmasının daha planlandığını söylüyor.
Peki tahliyeyle karşı karşıya olan yaşlıların, ya kendilerini kredilere kefil gösteren çocukları ya da siyasi gündemleri olan örgütler tarafından “maskot” olarak kullanıldığı yönündeki alaycı yorumlara ne diyor?
Vrantzis, “Yunanistan'da evini kaybeden insanların bir şekilde bundan sorumlu olduğu önyargısının sürdüğü doğru. Ancak bu yorumları yapanlar, etraflarında olup bitenleri muhtemelen anlayamamış. Öfkelerini spekülatif kredi hizmet sağlayıcılarına yöneltmek yerine, evini kaybeden insanlara çeviriyorlar. Bu insanlar damga ve utanç mantığından kurtulmayı başardı ve şehirlerinden dayanışma istedi. Biz de bunun bir adalet meselesi olduğu için yanıt verdik” diye konuştu.
Vrantzis, hükümetin yakın zamanda yaşadığı ve kendi ifadesiyle bir “yenilgi” olarak nitelendirdiği olaya da dikkat çekiyor. Kredi hizmet sağlayıcılarıyla ilgili bir yasa tasarısının 8. maddesi, kamuoyunun geniş tepkisi üzerine hükümet tarafından geri çekilmek zorunda kaldı. Bu madde, mahkeme kararı olmadan hızlandırılmış el koymalara fiilen izin verecekti.
Vrantzis şunları ekledi: “Hükümetin borç yükü altındaki borçlulara yapamadığını, kiracılara yapmayı başardı. 1 Mayıs 2024'ten beri hızlandırılmış tahliyeler yürürlükte. Bu, bir ev sahibinin bir avukatın kararına dayanarak, mahkeme kararı olmadan kiracıyı kısa yoldan evinden çıkarabileceği anlamına geliyor.
“Amaç aynı: Yatırım fonlarının ve ev sahiplerinin daha hızlı spekülasyon yapabilmesi için tahliyelerin hızlandırılması. Karşı cephe açık: İnşaat şirketleri, yatırım fonları, kredi hizmet sağlayıcıları ve POMIDA [Panhellenik Mülk Sahipleri Federasyonu]. Konut maliyetlerinin yükünü taşıyan toplumsal çoğunluk, ortak bir cephe oluşturmak için bir araya gelmeli” diyerek sözlerini tamamladı.
