Avrupa Komisyonu'nun ayrıntılı bir çalışması, Yunanistan'da enflasyonun yarattığı yükün gelirler arasında eşit dağılmadığını ortaya koyuyor. Çalışmaya göre 2019'dan eylül 2026'ya kadar en yoksul yüzde 20'lik kesim, en zengin yüzde 20'lik kesime kıyasla neredeyse 3,5 yüzde puan daha fazla yük taşıdı. Bu fark, Yunanistan'daki enflasyon eşitsizliğinin gerçek boyutunu gösteriyor.
Enflasyon hesabı büyüyor
Komisyon, 2027 enflasyon tahminini yüzde 2,4'ten yüzde 3,2'ye keskin biçimde yükseltti. Bu adımla fiilen, pahalılık hesabının büyümeye devam edeceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Yunanistan, fiyat artışlarından en çok düşük gelir gruplarının etkilendiği Avrupa ekonomileri arasında yer alıyor. Komisyonun 22 ülkeyi kapsayan analizinde Yunanistan'daki yaklaşık 3,5 puanlık fark, 1,8 puanlık ortalamanın neredeyse iki katı.
Aynı uluslararası fiyat artışı, konut maliyetine, enerjiye ve tüketim alışkanlıklarına bağlı olarak farklı satın alma gücü kayıplarına yol açabiliyor.
Yunanistan, Estonya (8,2 puan) ve İrlanda'nın (7,3 puan) ardından yaklaşık sekizinci sırada yer alıyor.
Durum tüm Avrupa'da aynı değil. Örneğin Almanya'da fark tersine dönüyor ve yaklaşık 3,2 puanla düşük gelirliler lehine oluşuyor. Bu rakamlar, pahalılığın tek tip bir ekonomik olgu olmadığını gösteriyor. Aynı uluslararası fiyat artışı, her ülkenin konut maliyetine, enerjisine ve tüketim alışkanlıklarına göre farklı satın alma gücü kaybına yol açabiliyor.
Aile bütçesi
Avrupa analizine göre en yoksul yüzde 20'lik kesim, tüketim harcamasının ortalama yüzde 18,2'sini gıdaya, yüzde 16,3'ünü kiraya, yüzde 7'sini ise elektrik, doğal gaz ve diğer ev yakıtlarına ayırıyor. En zengin yüzde 20'lik kesimde bu oranlar sırasıyla yüzde 14,3, yüzde 2,1 ve yüzde 4,2 düzeyinde kalıyor.
Bu üç temel kalem, en düşük gelirlilerin bütçesinin yaklaşık yüzde 41,5'ini, en yüksek gelirlilerin ise yüzde 20,6'sını alıyor.
Yunanistan İstatistik Kurumu (ELSTAT) verilerine göre, en düşük toplam tüketim harcamasına sahip yüzde 20'lik hanehalkı bütçesinin yüzde 54,4'ünü gıda ve barınmaya ayırıyor. En yüksek yüzde 20'lik kesimde bu oran yüzde 34,5.
Komisyon, enerji krizinin yükünün paylaşılma biçiminde de önemli bir değişiklik tespit ediyor. Yeni enerji şokunun ilk aylarında fiyat artışları ağırlıklı olarak ulaşım yakıtlarına yansıdı. Bu kalemler, yüksek gelirlilerin harcamasında daha büyük pay tutuyor. Avrupa analizinde bu oran en zengin yüzde 20'lik kesim için yüzde 6,3, en yoksul kesim için ise yüzde 3,9.
Bu durum, gelir grupları arasındaki enflasyon farkını geçici olarak daralttı. Ancak artan enerji maliyetinin gıdaya ve ev faturalarına kademeli olarak yansıması bu eğilimi yeniden tersine çevirebilir ve ekonomik açıdan zayıf kesimlere orantısız bir yük bindirebilir.
Eşitsizliğin genişlemesi
Avrupa çalışması, eşitsizliğin 2022 enerji krizi ile sınırlı kalmadığını ortaya koyuyor. Farkın büyük kısmı, enerji ve gıda fiyatlarının fırladığı 2021'in ortasından 2022'nin sonuna kadar oluştu.
Yine de düşük ve yüksek gelirler arasındaki mesafe, 2023'ün başından şubat 2026'ya kadar enflasyonun gerilediği dönemde de açılmaya devam etti.
2019'dan eylül 2026'ya kadar gıda ve daha geniş konut kategorisindeki fiyatlar AB genelinde yaklaşık yüzde 41 arttı.
Fiyat farkının nedeni, fiyatların farklı seyretmesi. Enerji faturaları gerilerken gıda fiyatları artmaya devam etti. Bu durum, temel ihtiyaçlara gelirinin büyük bölümünü harcayanları daha fazla vurdu. Aynı dönemde ulaşım yakıtlarındaki fiyat düşüşü ve hizmetlerdeki enflasyonun gerilemesi ise yüksek gelirlileri daha fazla rahatlattı.
Avrupa geneline bakıldığında da tablo aynı. 2019'dan eylül 2026'ya kadar gıda ve daha geniş konut kategorisindeki fiyatlar AB'de yaklaşık yüzde 41 artarken genel fiyat endeksi yüzde 31 yükseldi. Bu fark, yıllık enflasyonun gerilemesinin satın alma gücü kayıplarını neden telafi etmediğini açıklıyor. Temel ihtiyaçların yüksek maliyeti, fiyat artış hızı yavaşladığında bile sürüyor.
2027 tahminleri
Avrupa Komisyonu, Yunanistan'daki enflasyon tahminini 0,8 yüzde puan yukarı yönlü revize etti. Büyüme tahminini ise yüzde 1,5'e indirdi. Sonuç, maaşlar, emekli maaşları ve aile bütçeleri için daha zor bir denklem. İstatistiksel enflasyon düşüşü fiyatların düştüğü anlamına gelmiyor. Nominal gelir artışı, temel ihtiyaç fiyatları daha hızlı yükseldiğinde eriyebiliyor.
Pahalılıktan zaten daha fazla kayıp veren hanehalkları için yeni enflasyon dönemi daha olumsuz bir başlangıç noktasından başlıyor. Ve bu, genel fiyat endeksinde görünmeyen eşitsizliktir.