Yunanistan–Kıbrıs elektrik bağlantı kablosu (GSI) projesinin akıbeti ne olacak? Araştırmalar ne zaman yeniden başlayacak ve Atina'nın Türkiye'nin talep ettiği «bilgilendirme» konusundaki niyeti ne?
EXAE'ye kablo için toplantı talimatı verildi
in.gr'nin edindiği bilgilere göre, Deniz Araştırma Ruhsatı Komitesi (EXAE) toplantısı için talimat çoktan verildi. Toplantının önümüzdeki birkaç gün içinde yapılması bekleniyor ve bunu NAVTEX ilanı izleyecek. in.gr'nin de belirttiği gibi, bu adımların Kasım ayının ilk on günü içinde tamamlanması bekleniyor. Heraklion limanına bağlanmış durumdaki «Abeille Marengo» adlı araştırma gemisi ise NAVTEX yayımlanır yayımlanmaz görevine başlamaya hazır.
Fransız kablo şirketi Nexans'ın genel müdürü Julien Imbert, Bloomberg'e yaptığı açıklamada, bir analistin projeye ve olası deniz tabanı araştırmalarının yeniden başlamasına ilişkin sorusunu yanıtladı. Imbert şunları söyledi: «GSI konusunda çok dikkatli olmak istiyorum, çünkü yaklaşık bir yıl önce, yani 2025'te yaşadığımız sorunu tekrarlamak istemiyorum. Açıklamalarımda çok dikkatli olacağım. Şu anda siyasi ve diplomatik düzeyde görüşmeler sürüyor ve siyasi süreçlerin gelişmesine izin vereceğim. Nexans'ın konuya ilişkin görüş bildirip iletişim kurma zamanı geldiğinde bunu yapacağız. Şimdilik görüşmeler siyasi ve diplomatik düzeyde yürüyor.»
Imbert açıklamasını şöyle sürdürdü: «MI teknolojisiyle ilgili ilk mesaj, yeni MI projesini ilerlettiğimiz için GSI ile bağlantılı riski azalttığımızdır. […] Bu, üretim tesisimizin 2028'in ortasına kadar değerlendirilmesini sağlayacak. Bu bize iki konuda zaman tanıyor. Birincisi, Akdeniz'de hazırlık aşamasındaki diğer MI projeleri üzerinde çalışmaya devam etmek; böylece 2028'in ortasından sonra da tesisi değerlendirebiliriz, çünkü tartışılan birkaç proje var. İkincisi, proje yeniden başlarsa GSI için zaman kazanıyoruz; önce deniz tabanı araştırmalarını yapmamız gerekiyor, bu da birkaç ay sürüyor. Ayrıca ön teknik tasarımı ve finansmanın hazırlanmasını tamamlamamız gerekiyor ki proje 2028'de yeniden başlayabilsin. Bence en önemli şey, MI projesiyle bağlantılı riski azaltmış olmamız. GSI ilerleyip ilerlemese de bu, 2028'e kadar mali tahminlerimizin genel görünümünü değiştirmeyecek.»
Yetkili kaynaklar in.gr'ye, araştırmaların yeniden başlayacağını belirtti. Bunun alınmış bir karar olduğunu ve geminin çalışmalarına 2024'te bıraktığı yerden devam edeceğini söylediler.
Söz konusu olan, kablo döşenmeden önce tamamlanması gereken deniz tabanı araştırmaları. Bu araştırmaların bitmesi ise epey zaman alıyor.
Bilgilendirme derken ne kastediliyor?
Açık kalan soru, Ankara'nın talep ettiği bilgilendirmenin ne olacağı. Türkiye'nin Dışişleri Bakanı Fidan, son günlerde Türkiye'nin projeye karşı çıkmadığını, ancak koordinatları içeren yazılı bir bildirim almak istediklerini söylemişti. Fidan, Yunanistan'ın Ta Nea gazetesine yaptığı açıklamada şunları dile getirdi: «Bizim istediğimiz, bir gemi denizde araştırma yaptığında bize yalnızca sözlü değil, yazılı bir bildirim göndermesi. Bu bildirimde şöyle bir ifade yer almalı: “Belirli bir bölgede belirli faaliyetlerde bulunacağız, koordinatlar şunlardır.” Tek istediğimiz bu. Bundan fazlası değil.»
Ancak yürürlükteki kurallara göre bu tür projeler için ruhsat alınması gerekmiyor.
Geriye kalan soru, bu açıklamayı kimin yapacağı ve içeriğinde neyin yer alacağı. Analistlere göre, açıklamada koordinatlar yer alırsa bunun ruhsat olarak yorumlanabileceği belirtiliyor.
Araştırmaları kimin duyuracağı da belli değil: Fransa mı, Yunanistan mı yoksa şirket mi? Bazılarına göre şirketin bu konuda yetkisi bulunmuyor.
Türkiye'nin ne yanıt vereceği de bir soru işareti. Ankara uzlaşıyı sessizce kabul edebilir, ancak projenin ruhsatlandırıldığına işaret eden bir söylemle de karşılık verebilir.
Ruhsatı yalnızca Yunanistan verir
Yorgos Gerapetritis ise her fırsatta açıkça şunu söylüyor: «Yunanistan, ruhsat talep edilecek tek ülke ve Yunanistan–Kıbrıs elektrik bağlantısı için ruhsat zaten talep edildi. Bu bağlamda, Yunanistan tarafından ruhsatlandırma yapılırsa, araştırma ve döşeme hakkında bilgilendirme yapılması mümkün olabilir. Ancak bunun bir ruhsat süreci olmadığı açıkça belirtilmeli.» (MegaNews FM)
in.gr'deki bazı kaynaklar, Yunanistan'ın yalnızca NAVTEX ile yetinmeyi de seçebileceğini söylüyor. NAVTEX, denizcilere projenin duyurulması ve kazaların önlenmesi için kullanılan yerleşik bir bildirim yöntemi. Kaynaklar, kıta sahanlığının deniz tabanının açık deniz rejimine tabi olduğunu, dolayısıyla bu tür çalışmalar için ruhsat gerekmediğini vurguluyor. Bu nedenle Türkiye'nin ruhsat talep etme hakkı olmadığını savunuyorlar.
Neredeyse kesin görünen şu ki, bir açıklama yapılırsa bu yalnızca Türkiye'yi değil, İsrail, Suriye ve Mısır'ı da bilgilendirecek. Diplomatik dilde bunun önemli bir anlamı var.
Yetkili kaynaklar in.gr'ye, gerekli adımların son derece hassas olduğunu belirtti. Asıl mesele, konunun gerilim yaratmayacak şekilde yönetilmesi.
